Koniec bitwy pod Kara Urgan

Brytyjska chronologia wojny odnotowuje pod 13 stycznia 1915 roku koniec bitwy pod Kara Urgan, ostatniej odsłony walk pod Sarykamyszem. Tego dnia nowy dowódca osmańskiej 3 Armii, generał Hafız Hakkı, przyznał w meldunku, że jego wojska nie utrzymają się dłużej na pozycjach. Sam odwrót XI Korpusu nastąpił jednak kilka dni później, między 16 a 18 stycznia, gdy rosyjski oddział wyszedł mu na tyły.

Kontratak Judenicza

Po tygodniu osmańskich ataków generał Nikołaj Judenicz przeszedł do kontrataku. 10 stycznia dwa bataliony 153 Bakińskiego Pułku Piechoty odbiły górę Güllü-dağ na prawym skrzydle, zdobywając według Allena i Muratowa sześć dział i biorąc tysiąc jeńców. Centrum XI Korpusu broniło się jednak na silnych pozycjach pod Zivin, po tureckiej stronie granicy, gdzie Rosjanie już w 1877 roku ponieśli krwawą porażkę. Judenicz uznał, że atak od frontu będzie zbyt kosztowny, i postanowił obejść Turków.

Zadanie otrzymał pułkownik Dowgirt, którego strzelcy turkiestańscy wytrzymali wcześniej najcięższe ataki. Z jego oddziału zostało już tylko 1,5 tysiąca ludzi z czterema działami. Przez pięć dni szli w śniegu sięgającym pasa, pokonując po kilka kilometrów dziennie. Judenicz uważał ich już za straconych. Walki toczyły się wśród nieustannych zamieci. Współcześni pisali, że zabitych i rannych zasypywał śnieg, a nikt nawet nie próbował ich szukać.

Meldunek Hafıza Hakkı

13 stycznia Hafız Hakkı wysłał do Envera Paszy, który zatrzymał się w Erzincanie w drodze do Konstantynopola, raport o położeniu armii. Pisał, że na odcinku XI Korpusu od sześciu dni trwają krwawe walki i bywają dni, w których traci on tysiąc żołnierzy. W dwóch pułkach, 54 i 98, przeżyło tylko po pięciu, sześciu oficerów. Na północy padło Oltu. Kilka dni wcześniej Rosjanie okrążyli resztki X Korpusu w rejonie wsi Bardız, biorąc ponad 2 tysiące jeńców, a 12 lub 13 stycznia (źródła różnią się co do daty) oddział generała Kalitina zajął miasto. Hafız Hakkı proponował, by wycofać pozostałych żołnierzy na linię Köprüköy, a jeśli Rosjanie nie ustaną w natarciu, na wzgórza Höyükler przed Erzurum. Ostrzegał też, że utrzymanie samego Erzurum zależy od przybycia świeżych wojsk.

Odwrót XI Korpusu

Według rosyjskich źródeł rozstrzygające walki rozegrały się 15 stycznia (2 stycznia według obowiązującego w Rosji kalendarza juliańskiego). Pod Kara Urgan Rosjanie rozbili wówczas kilka osmańskich pułków, w tym 52 i 54, i wzięli ponad tysiąc jeńców. Do tego czasu Dowgirt wykonał swój marsz i wyszedł na tyły pozycji pod Zivin. Dowództwo XI Korpusu potraktowało pojawienie się rosyjskiej kolumny jako sygnał do odwrotu, który i tak już postanowiło. Między 16 a 18 stycznia korpus wycofał się na pozycje, które zajmował przed rozpoczęciem ofensywy Envera, w stronę Köprüköy.

Ostatnie potyczki w górach toczyły się 15–17 stycznia, gdy rozproszone grupy X Korpusu wciąż stawiały opór ścigającym je Rosjanom. 18 stycznia oddział Kalitina wszedł do Id (dziś Narman) i pościg ustał, a dzień później Judenicz wstrzymał dalsze natarcie. Bitwa pod Sarykamyszem dobiegła końca.

Bilans

XI Korpus był jedynym, który przetrwał ofensywę Envera w miarę nienaruszony. Według Allena i Muratowa w połowie stycznia z całej 3 Armii zostało około 18 tysięcy ludzi, z czego 15 tysięcy należało do XI Korpusu. Z dwóch korpusów, które poszły przez góry na Sarykamysz, ocalały tylko szczątki. Rosjanie, sami wyczerpani i osłabieni stratami, nie mieli sił, by pójść na Erzurum. Front ustabilizował się na kilka miesięcy w pobliżu granicy.

16 stycznia Hafız Hakkı zapisał w dzienniku: „Ach, Enverze! Przyspieszając tę zimową wyprawę, a potem gnając IX Korpus do tego świetnego natarcia, splamiłeś się krwią stu tysięcy niewinnych. Niech Bóg ci wybaczy”. Sam ponosił za klęskę niemałą część odpowiedzialności. Przemarznięci i wygłodzeni żołnierze trafiali tymczasem do przepełnionych szpitali Erzurum, gdzie szalały tyfus plamisty i czerwonka.