Chiny przyjmują żądania Japonii

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 9 maja 1915 roku, że Chiny przyjęły żądania Japonii. Ściśle biorąc, chińska odpowiedź na japońskie ultimatum nosi datę 8 maja i została wręczona japońskiemu posłowi Hioki Ekiemu późnym wieczorem tego dnia, około północy. 9 maja przed południem minister spraw zagranicznych w Tokio poinformował amerykańskiego chargé d’affaires, że według depeszy z Pekinu rząd chiński „bezwarunkowo przyjął ultimatum”. Termin wyznaczony przez Japończyków upływał 9 maja o godzinie 18 i to ten dzień zapamiętano w Chinach jako dzień kapitulacji.

Narada w Pekinie

8 maja prezydent Yuan Shikai zwołał w rezydencji Zhongnanhai naradę rządu i Rady Stanu, która trwała kilka godzin. Według amerykańskiego posła Paula Reinscha nikt nie miał złudzeń, że Chiny zdołają się oprzeć japońskiej armii. Także chińscy dowódcy uznali, że trzeba ustąpić, i poparli prezydenta. Pomocy z zewnątrz nie było. Dzień wcześniej brytyjski minister spraw zagranicznych Edward Grey wyraził wobec chińskiego posła w Londynie nadzieję, że jego rząd przyjmie żądania w ich obecnym kształcie, skoro Japonia odłożyła piątą grupę.

Pierwszą wersję odpowiedzi Chińczycy przekazali Japończykom około godziny 20. Zawierała sformułowanie, z którego wynikało, że wszystkie sporne sprawy zostały załatwione. Hioki jej nie przyjął i zażądał wyraźnego zobowiązania, że o punktach piątej grupy będzie się jeszcze rozmawiać. W ostatecznym tekście rząd chiński oświadczył, że „mając na względzie zachowanie pokoju w Azji Wschodniej” przyjmuje wszystkie punkty grup od pierwszej do czwartej oraz notę w sprawie prowincji Fujian, w brzmieniu z 26 kwietnia, a pięć punktów piątej grupy zostaje odłożonych do przyszłych rokowań. Poproszono posła japońskiego, by wyznaczył dzień podpisania układów. Reinsch ocenił, że Japonia nie zrezygnowała z piątej grupy i można się spodziewać, że wkrótce znów zacznie naciskać.

Dzień Narodowego Upokorzenia

Gdy wiadomość o ustępstwach się rozeszła, w Chinach zawrzało. Gazety piętnowały kapitulację, a studenci i kupcy w wielu miastach organizowali bojkot japońskich towarów. Zbierano pieniądze na fundusz ocalenia narodowego, który miał wzmocnić państwo, a kupowanie chińskich wyrobów stało się wyrazem patriotyzmu. Już w maju chińskie stowarzyszenia, między innymi nauczycielskie, ogłosiły 9 maja Dniem Narodowego Upokorzenia. Spierano się przy tym, czy nie upamiętniać raczej 7 maja, dnia wręczenia ultimatum. Przez kolejne lata dzień ten obchodzono nieoficjalnie, a w latach 1927–1940 był świętem państwowym w Chinach rządzonych przez Kuomintang.

Nota Bryana

Waszyngton zareagował dopiero po fakcie. 11 maja sekretarz stanu William Jennings Bryan wysłał do Tokio i Pekinu jednobrzmiące noty. Stany Zjednoczone zawiadamiały w nich, że nie uznają żadnego porozumienia między Japonią a Chinami, które naruszałoby traktatowe prawa Amerykanów w Chinach, polityczną lub terytorialną integralność Republiki Chińskiej albo politykę otwartych drzwi. Przyjęcia ultimatum nie zmieniło to jednak w niczym. Japońscy i chińscy dyplomaci przystąpili do redagowania ostatecznych tekstów, które podpisano 25 maja w Pekinie.