Zatonięcie pancernika Formidable

W pierwszych godzinach 1 stycznia 1915 roku niemiecki okręt podwodny U-24 storpedował w zachodniej części kanału La Manche brytyjski pancernik Formidable. Okręt zatonął przed świtem, a razem z nim zginęło 547 oficerów i marynarzy. Był to pierwszy brytyjski pancernik zatopiony w tej wojnie przez okręt podwodny.

Eskadra bez osłony

Formidable był przeddrednotem zwodowanym w 1898 roku, okrętem prowadzącym całego typu. Miał wyporność około 15 tysięcy ton, cztery działa kalibru 305 mm i załogę liczącą około 780 ludzi. Dowodził nim komandor Noel Loxley. Okręt należał do 5 Eskadry Pancerników, która w listopadzie stała w Sheerness u ujścia Tamizy, gdzie 26 listopada wyleciał w powietrze jej Bulwark. 30 grudnia eskadrę przeniesiono do Portland, a następnego dnia jej okręty ćwiczyły strzelanie w pobliżu półwyspu Portland.

Dowódca Floty Kanału, wiceadmirał Lewis Bayly, miał do dyspozycji tylko dwa krążowniki lekkie, Topaze i Diamond. Niszczycieli, które mogłyby chronić pancerniki przed okrętami podwodnymi, nie było. Po zmroku eskadra płynęła na zachód w szyku torowym z prędkością około 10 węzłów, a Formidable zamykał kolumnę. Pogoda się pogarszała i uważano, że przy takiej fali okręty podwodne nie będą groźne. Tymczasem eskadrę śledził U-24 kapitanlejtnanta Rudolfa Schneidera.

Dwie torpedy

Około 2.20 w nocy pierwsza torpeda trafiła Formidable w rejonie przedniej kotłowni. Zgodnie z obowiązującymi rozkazami pozostałe pancerniki popłynęły dalej, by nie wystawiać się na kolejne torpedy. Loxley próbował skierować przechylony okręt ku brzegowi, ale wkrótce stracił napęd. Około 3.05 trafiła druga torpeda. Załoga próbowała spuszczać łodzie, ale przy rosnącej fali i silnym przechyle udało się to tylko z kilkoma, a część z nich wywróciła się przy burcie. Około 4.45 pancernik przewrócił się i zatonął dziobem w dół. Loxley do końca pozostał na mostku. Według relacji ocalałych towarzyszył mu jego terier Bruce. Ciało psa morze wyrzuciło później na brzeg w hrabstwie Dorset, gdzie go pochowano.

Krążowniki Topaze i Diamond zbliżyły się, by ratować rozbitków, a Diamond podjął 37 ludzi. Gdy jednak dostrzeżono okręt podwodny, Loxley odesłał je od burty. Rano kuter rybacki Provident z Brixham, który w sztormie zawracał do portu, zauważył przepełnioną łódź i uratował ponad 70 ludzi. Inna łódź Formidable dryfowała przez blisko dobę. Późnym wieczorem 1 stycznia dotarła do brzegu w Lyme Regis. Część marynarzy zmarła z wyziębienia w drodze, kilku już na lądzie, ale kilkudziesięciu udało się uratować. Według najczęściej podawanych danych zginęło 35 oficerów i 512 marynarzy, a ocalało około 200 ludzi. W części źródeł liczby te są nieco inne, bo różnie podaje się też liczebność załogi.

Lassie z Lyme Regis

Z tą nocą wiąże się opowieść, którą w Lyme Regis powtarza się do dziś. Ciała marynarzy złożono w piwnicy gospody Pilot Boat. Według miejscowej tradycji suka właściciela, mieszaniec owczarka szkockiego imieniem Lassie, położyła się przy jednym z uznanych za zmarłych, marynarzu nazwiskiem Cowan, i długo lizała mu twarz. Mężczyzna w końcu się poruszył i został odratowany. O psie pisała wówczas prasa.

Mieszkańcy Lyme Regis są przekonani, że właśnie ta historia podsunęła Ericowi Knightowi pomysł na Lassie, bohaterkę jego opowiadania z 1938 roku, a potem powieści i filmów. Nie ma jednak dowodów, że Knight w ogóle znał tę historię, a jego Lassie to rasowy owczarek szkocki z hrabstwa Yorkshire, którego losy nie mają nic wspólnego z katastrofą morską. Prawdziwość samego epizodu w gospodzie opiera się głównie na lokalnych relacjach, natomiast związek z Lassie z książek i ekranu pozostaje legendą.

Skutki

Zatonięcie Formidable było dla Royal Navy bolesną lekcją. Już we wrześniu, po zatopieniu krążowników Aboukir, Hogue i Cressy, okazało się, że duże okręty bez osłony niszczycieli są łatwym celem dla U-Bootów. Wiceadmirała Bayly’ego krytykowano za to, że prowadził eskadrę wolno, regularnym kursem i bez eskorty na wodach, gdzie spodziewano się okrętów podwodnych. Odwołano go z dowództwa Floty Kanału i przeniesiono na stanowisko komendanta Królewskiego Kolegium Marynarki Wojennej w Greenwich, choć ostatecznie oczyszczono go z zarzutu zaniedbania. Latem 1915 roku objął dowództwo u wybrzeży Irlandii, w Queenstown.

Schneider dowodził U-24 jeszcze przez półtora roku. 19 sierpnia 1915 roku zatopił brytyjski liniowiec pasażerski Arabic, co wywołało poważny kryzys w stosunkach Niemiec ze Stanami Zjednoczonymi. Zginął 13 października 1917 roku, gdy w czasie sztormu fala zmyła go z kiosku okrętu podwodnego U-87. Wrak Formidable spoczywa na dnie kanału La Manche i jest chroniony jako grób wojenny.