Subwencja dla Persji

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 28 września 1915 roku, że rządy Wielkiej Brytanii i Rosji przyjęły prośbę rządu Persji o comiesięczną subwencję. Neutralna Persja tonęła w długach, a jej skarb był pusty. Rząd w Teheranie, kierowany przez Mostowfiego ol-Mamaleka, który w sierpniu objął władzę, szukał pieniędzy, gdzie tylko mógł. Dla Londynu i Piotrogrodu pomoc finansowa była sposobem na to, by Teheran nie przeszedł na stronę państw centralnych.

Pieniądze zamiast pożyczki

Według Encyclopaedia Iranica pomoc ruszyła w październiku 1915 roku i przybrała formę tak zwanego moratorium. Wielka Brytania i Rosja zawiesiły ściąganie odsetek od dawnych pożyczek, które Persja zaciągnęła u nich przed wojną, i pozwoliły rządowi korzystać z dochodów celnych, dotąd przeznaczanych na ich spłatę. Był to zabieg celowy. Bezpośrednia pożyczka wymagałaby zgody perskiego parlamentu, Madżlisu, w którym przeważali przeciwnicy Ententy. Moratorium pozwalało ominąć posłów. Taki układ przetrwał do maja 1917 roku.

Pomoc nie była bezinteresowna. Mocarstwa, które na mocy porozumienia z 1907 roku podzieliły Persję na strefy wpływów, płaciły za przychylność wobec sprzymierzonych. Iranica pisze, że dzięki temu mogły narzucać rządowi w Teheranie swoją wolę, a kolejne gabinety przez całą wojnę musiały uzyskiwać zgodę posłów brytyjskiego i rosyjskiego.

Kraj na krawędzi

Jesienią 1915 roku Ententa miała powody do niepokoju. W Persji działały niemieckie i tureckie misje, a niemieccy agenci zbierali w Isfahanie i innych miastach uzbrojonych ochotników. Na południu Brytyjczycy okupowali Buszehr i wciąż odpierali ataki plemion, a część oficerów perskiej żandarmerii otwarcie sprzyjała Niemcom. Sam Mostowfi prowadził podwójną grę: przyjmując pomoc od Ententy, jednocześnie rokował z Niemcami o warunkach, na jakich Persja mogłaby przystąpić do wojny po ich stronie.

Pieniądze nie rozwiązały kryzysu. W listopadzie Rosjanie postanowili wkroczyć do Teheranu, a przeciwnicy Ententy w Madżlisie, wraz z niemieckimi dyplomatami, wyjechali do Kumu. Subwencja ze wspólnej kasy Londynu i Piotrogrodu stała się jednak na resztę wojny jednym z głównych narzędzi, którymi oba mocarstwa trzymały Persję w ryzach.