Luigi Cadorna na czele armii włoskiej

23 maja 1915 roku, w dniu wypowiedzenia wojny Austro-Węgrom, król Wiktor Emanuel III podpisał dekret o sposobie przekazywania rozkazów dotyczących działań wojennych. Zgodnie ze Statutem albertyńskim, konstytucją królestwa, to monarcha był zwierzchnikiem sił zbrojnych i formalnie objął teraz naczelne dowództwo. Dekret stanowił jednak, że jego rozkazy dla armii i floty będą przekazywać w imieniu króla szefowie sztabu generalnego wojsk lądowych i marynarki, którzy mieli wprowadzać je w życie, a ministrów wojny i marynarki jedynie informować o zarządzeniach, które mogły ich dotyczyć. Dekret ogłoszono w dzienniku urzędowym następnego dnia. W praktyce oznaczało to, że armią dowodził jej szef sztabu, generał Luigi Cadorna. Formalnie nie nosił tytułu naczelnego wodza, ale przez następne dwa i pół roku to on kierował włoską wojną na lądzie.

Syn zdobywcy Rzymu

Cadorna urodził się 4 września 1850 roku w Pallanzy nad jeziorem Maggiore, dziś części miasta Verbania. Był synem generała Raffaele Cadorny, jednego z wodzów zjednoczenia Włoch, który w 1870 roku dowodził wojskami zdobywającymi Rzym. Akademię wojskową ukończył w 1868 roku jako najlepszy w swoim roczniku i trafił do korpusu sztabu generalnego. W kolejnych dekadach dowodził pułkiem bersalierów, dywizją i korpusem. Uchodził za znawcę taktyki i surowego, wymagającego dowódcę.

Szefem sztabu generalnego armii został latem 1914 roku, po nagłej śmierci generała Alberta Pollia, i objął urząd 27 lipca, w przededniu wybuchu wojny. Początkowo przygotowywał plany na wypadek wojny u boku Niemiec i Austro-Węgier, ale gdy Włochy ogłosiły neutralność, zaczął szykować armię do wojny z Austrią. Siły zbrojne były w złym stanie: brakowało dział, karabinów maszynowych, amunicji i oficerów. Przez dziesięć miesięcy neutralności Cadorna zabiegał o pieniądze na uzbrojenie, a w ostatnich tygodniach przed wojną po cichu przesuwał oddziały nad granicę.

Comando Supremo

Wraz z mobilizacją powstało Comando Supremo, czyli Naczelne Dowództwo. Jego pierwszą kwaterą była willa w Fagagnie we Friuli, skąd po kilku dniach przeniesiono się do pobliskiego Udine. Król przebywał przez większość wojny blisko frontu, ale w dowodzenie się nie wtrącał. Rząd także nie miał wpływu na plany operacyjne, które Cadorna układał sam. Według encyklopedii Treccani 24 maja rozpoczął działania z 35 dywizjami, liczebnie przeważającymi nad przeciwnikiem, ale uzbrojonymi niewystarczająco jak na wymagania wojny okopowej. Odpowiednikiem Cadorny we flocie był szef sztabu marynarki, wiceadmirał Paolo Thaon di Revel.

Cadorna dowodził armią do listopada 1917 roku. Prowadził na froncie nad Soczą wyczerpujące, kosztowne ofensywy i bezwzględnie karał żołnierzy oraz dymisjonował generałów, którzy nie spełniali jego oczekiwań. Po klęsce pod Caporetto zastąpił go generał Armando Diaz.