Włosko-rumuńskie porozumienie

Brytyjska chronologia wojny odnotowuje pod 15 stycznia 1915 roku, że ogłoszono istnienie tajnego porozumienia o wzajemnym wsparciu między Włochami a Rumunią. Tajne porozumienie obu państw rzeczywiście istniało, i to od września 1914 roku, choć dotyczyło wtedy jeszcze nie wzajemnej pomocy, lecz wspólnej polityki neutralności. Zobowiązanie do wzajemnego wsparcia zawarto dopiero kilka tygodni później, w lutym 1915 roku. Nie udało się ustalić, jakie dokładnie ogłoszenie ma na myśli chronologia. Oba rządy zobowiązały się zachować w ścisłej tajemnicy zarówno treść, jak i samo istnienie układów. Wpis z 15 stycznia odnosi się więc zapewne do prasowych lub dyplomatycznych doniesień o zbliżeniu Rzymu i Bukaresztu, które właśnie wtedy rozpoczynały rozmowy o rozszerzeniu współpracy.

Dwa neutralne państwa

Włochy i Rumunia były w podobnym położeniu. Oba kraje należały przed wojną do sojuszu z Niemcami i Austro-Węgrami, oba w sierpniu 1914 roku ogłosiły neutralność i oba liczyły na zdobycze kosztem monarchii habsburskiej. Włosi chcieli Trydentu i Triestu, Rumuni Siedmiogrodu i Bukowiny. Każde z nich z osobna było za słabe, by dyktować warunki wielkim mocarstwom. Razem mogły liczyć na więcej.

Na początku września 1914 roku do Rzymu przyjechali rumuńscy posłowie Constantin Istrati i George Diamandy, którzy spotkali się z premierem Antoniem Salandrą i ministrem spraw zagranicznych Antoninem di San Giuliano. Rozmowy zakończyły się porozumieniem, które 23 września 1914 roku (10 września według kalendarza juliańskiego, obowiązującego wówczas w Rumunii) podpisali w Bukareszcie premier Ion I.C. Brătianu i włoski poseł, baron Carlo Fasciotti. Oba państwa zobowiązały się do stałych wzajemnych konsultacji w sprawie neutralności i do tego, że żadne z nich nie porzuci jej bez uprzedzenia drugiego co najmniej osiem dni wcześniej. Mniej więcej w tym samym czasie Rumunia zawarła też tajne porozumienie z Rosją.

Drugi układ

W styczniu 1915 roku Rzym i Bukareszt zaczęły rozmawiać o pójściu dalej. W tym samym czasie na czele austro-węgierskiej dyplomacji stanął baron István Burián, zwolennik twardej linii wobec żądań obu sąsiadów. 6 lutego 1915 roku (24 stycznia według kalendarza juliańskiego) Brătianu i Fasciotti podpisali w Bukareszcie drugi tajny układ, uzupełniający wrześniowy. Włochy i Rumunia zobowiązały się wspólnie bronić, gdyby któreś z nich zostało zaatakowane przez Austro-Węgry bez prowokacji ze swojej strony. Układ obowiązywał przez cztery miesiące.

Każde osobno

Porozumienie nie przetrwało próby. Czteromiesięczny termin dawał Włochom czas i osłonę na tajne rokowania z Ententą, zakończone w kwietniu 1915 roku podpisaniem traktatu londyńskiego. 23 maja 1915 roku Włochy wypowiedziały wojnę Austro-Węgrom. Rumunia za nimi nie poszła. Brătianu wciąż targował się z Ententą o granice przyszłych nabytków i czekał na dogodny moment. Do wojny Rumunia przystąpiła dopiero w sierpniu 1916 roku, ponad rok po Włochach.