Koniec pierwszej bitwy pod Ypres

22 listopada 1914 roku zakończyła się, według ustalonej po wojnie brytyjskiej nomenklatury, pierwsza bitwa pod Ypres. Data jest w dużej mierze umowna. Ostatnie wielkie natarcie Niemcy przypuścili jedenaście dni wcześniej, a w kolejnych dniach walki stopniowo wygasały. Tego dnia kończyło się luzowanie wyczerpanych dywizji brytyjskich przez Francuzów, a niemiecka artyleria podpaliła średniowieczne Sukiennice w centrum miasta. Po pięciu tygodniach walk, które zaczęły się 19 października, Ypres pozostało w rękach aliantów.

Ostatnie walki

Po ataku gwardii pruskiej pod Nonne Bosschen 11 listopada obie strony były u kresu sił. Niemcy atakowali jeszcze przez kilka dni, ale już mniejszymi siłami. 12 listopada zaskoczyli francuski IX Korpus, a w kolejnych dniach nacierali na odcinki brytyjskiego II Korpusu na południowy wschód od Ypres. Ostatnie większe natarcie, na lasek Herenthage przy drodze z Menin, zostało odparte 17 listopada. Tego samego dnia książę Albrecht Wirtemberski wstrzymał ataki 4 Armii.

Pogoda się załamała. Od 12 listopada padały ulewne deszcze, 15 listopada spadł pierwszy śnieg, a po nim przyszły mrozy. Żołnierze obu stron tkwili w zalanych wodą płytkich okopach, często bez możliwości zmiany i gorącego posiłku. Niemieckie dowództwo uznało, że przełamania we Flandrii nie osiągnie. Część wojsk, m.in. III Korpus Rezerwowy i XIII Korpus, zaczęto przerzucać na front wschodni, gdzie trwały ciężkie walki w Polsce. Alianci zauważyli te przesunięcia około 20 listopada. Na froncie pod Ypres pozostał już tylko ostrzał artyleryjski i lokalne potyczki.

Francuzi luzują Brytyjczyków

Od połowy listopada francuskie korpusy przejmowały odcinki najbardziej wyczerpanych jednostek brytyjskich. 16 listopada generał Ferdinand Foch zgodził się, by jego wojska objęły cały front od Zonnebeke po kanał z Comines do Ypres. Między 15 a 22 listopada brytyjski I Korpus generała Douglasa Haiga zluzowały francuskie korpusy IX i XVI. Bataliony I Korpusu, z których wiele liczyło już tylko po kilkaset, a niektóre po kilkadziesiąt ludzi, odeszły na odpoczynek na tyły. Obronę samego łuku wokół Ypres przejęła odtąd na kilka miesięcy francuska 8 Armia generała Victora d’Urbala.

Brytyjczycy przesunęli się na południe. Po reorganizacji Brytyjski Korpus Ekspedycyjny trzymał front długości około 34 kilometrów, od Wijtschate po kanał La Bassée pod Givenchy. Krótszy odcinek dawał szansę na odpoczynek, uzupełnienia i przeszkolenie przybywających z kraju rezerwistów. Na północ od Francuzów, nad zalaną równiną Yser, bronili się Belgowie.

Straty

Pierwsza bitwa pod Ypres była najkrwawszą bitwą, jaką armia brytyjska stoczyła dotąd w tej wojnie. Według brytyjskiej historii oficjalnej Brytyjski Korpus Ekspedycyjny stracił od 14 października do 30 listopada, łącznie z równoczesnymi walkami pod La Bassée, Armentières i Messines, 58 155 zabitych, rannych i zaginionych. Straty francuskie we Flandrii szacuje się na 50–85 tysięcy, a belgijskie, poniesione głównie nad Yser, na ponad 21 tysięcy.

Niemcy stracili najwięcej. Według niepełnych danych Reichsarchivu od 15 października do 24 listopada w Belgii i północnej Francji padło, zostało rannych lub zaginęło 134 315 żołnierzy. Najcięższe straty poniosły nowe korpusy rezerwowe, rzucone do walki po kilku tygodniach szkolenia. Niemcy kończą zresztą swoją bitwę pod Ypern dopiero 24 listopada, a Francuzi zamykają te walki wcześniej, w połowie listopada.

Znaczenie

Dla Brytyjczyków był to koniec starej armii zawodowej, która w sierpniu wyruszyła do Francji. Pod Ypres wykrwawiły się ostatecznie jej najlepsze bataliony, ich doświadczeni oficerowie i podoficerowie. Według często przytaczanych szacunków z tysiąca żołnierzy batalionu, który wylądował we Francji w sierpniu, pod koniec roku w szeregach pozostawał średnio jeden oficer i około 30 ludzi. Lukę zapełniali rezerwiści, ochotnicy z batalionów Sił Terytorialnych i żołnierze Korpusu Indyjskiego, a w następnych latach Nowe Armie Kitchenera i wojska z dominiów.

Bitwa zamknęła wyścig do morza. Od Szwajcarii po Morze Północne biegła teraz ciągła linia okopów, a na froncie zachodnim zaczęła się wojna pozycyjna. Generał Erich von Falkenhayn przekonał się, że szybkie rozstrzygnięcie na zachodzie jest niemożliwe.

Na mapie po bitwie pozostał łuk Ypres, wysunięty występ frontu wokół miasta, otoczony z trzech stron przez Niemców, którzy zajmowali okoliczne grzbiety i wzgórza. Z nich ich artyleria mogła ostrzeliwać niemal każdy punkt wewnątrz łuku. Alianci bronili go do końca wojny, uważając utrzymanie ostatniego większego miasta wolnej Belgii za sprawę honoru. Za tę decyzję zapłacili w kolejnych latach setkami tysięcy żołnierzy w drugiej bitwie pod Ypres w 1915 roku i w trzeciej, pod Passchendaele, w 1917 roku. Samo miasto zamieniło się w ruinę. Pożar Sukiennic 22 listopada był dopiero początkiem jego zniszczenia.