Australia nie zajmie wysp na północ od równika

Brytyjska chronologia wojny odnotowuje pod 3 grudnia 1914 roku, że rząd brytyjski przychylił się do prośby Japonii, by Australia nie zajmowała niemieckich wysp na północ od równika. Według dokumentów brytyjskiego Ministerstwa Kolonii minister Lewis Harcourt do tego dnia zdecydował, że Wyspy Marshalla, Karoliny, Mariany i Palau pozostaną „ze względów strategicznych” pod opieką Japończyków, a ich los zostanie rozstrzygnięty po wojnie. Australijska wyprawa, która od tygodni czekała na wyjście w morze, nie popłynęła na północ.

Wyspy „tymczasowo” zajęte

W październiku japońskie eskadry bez walki zajęły niemieckie posiadłości w Mikronezji, od Jaluitu po Saipan. Początkowo Tokio przedstawiało to jako krok czysto wojskowy. Według telegramu, który 14 października dotarł do Ministerstwa Kolonii, Japończycy wylądowali na Yap, by zbadać niemiecką radiostację i stację kablową, zajęli wyspę „tymczasowo” i byli gotowi przekazać ją siłom australijskim. Londyn poprosił więc rząd Australii o przygotowanie oddziału, który zluzowałby Japończyków.

Australijczykom brakowało jednak okrętów. Eskadra kontradmirała George’a Pateya ścigała na Pacyfiku krążowniki admirała von Spee i nie mogła wydzielić jednostek do eskortowania transportów, a w Rabaulu, skąd miała wyruszyć wyprawa, brakowało węgla. Pod koniec października premier Andrew Fisher zgodził się na przystosowanie statków handlowych do przewozu wojska, a w listopadzie sformowano specjalny batalion, nazwany Tropical Force. Pod dowództwem pułkownika Samuela Pethebridge’a miał on obsadzić niemieckie wyspy na północy, w tym Yap i bogatą w fosforyty Angaur.

Japonia zmienia zdanie

Gdy Australia była gotowa do wysłania wyprawy, sytuacja w Tokio była już zupełnie inna. Japonia właśnie zdobyła Tsingtao, jej okręty uczestniczyły w poszukiwaniach niemieckich krążowników i osłaniały konwoje z Australii i Nowej Zelandii. W kraju narastała agitacja przeciwko rządowi premiera Ōkumy, któremu zarzucano, że daje sojusznikom wiele, a nic w zamian nie dostaje. Oddanie zdobytych wysp byłoby dla gabinetu politycznym ciosem. Tokio dało więc do zrozumienia, że zamierza je zatrzymać i upomnieć się o nie przy rokowaniach pokojowych.

W Londynie uznano, że spór z Japonią byłby zbyt kosztowny. Na zapytanie z 24 listopada, czy pod japońską opieką ma pozostać tylko Angaur, Ministerstwo Kolonii odpowiedziało, że na razie wyprawa nie powinna płynąć na żadne wyspy na północ od równika. 6 grudnia Harcourt wyjaśnił powody gubernatorowi generalnemu Australii, sir Ronaldowi Munro Fergusonowi. Pisał, że brytyjskie floty były tak zajęte na Morzu Północnym, Atlantyku, Morzu Śródziemnym i przy eskortowaniu transportów przez Ocean Indyjski, że Wielka Brytania musiała wezwać na Pacyfik Japonię. Wspominał, że wciąż rozważa się użycie floty japońskiej w Europie. Wszystko to, jak przyznawał, zmieniło charakter japońskiego udziału w wojnie, a zapewne także przyszłe roszczenia Tokio do rekompensat. Dodawał, że w Japonii trwa silna agitacja przeciwko rządowi.

Granica na równiku

Decyzja z początku grudnia przesądziła o podziale niemieckiego Pacyfiku. Wyspy na południe od równika, w tym Nowa Gwinea Niemiecka, Nauru i Samoa, pozostały w rękach Australijczyków i Nowozelandczyków. Wyspy na północ zatrzymali Japończycy. Tropical Force popłynęła ostatecznie do Rabaulu, gdzie zluzowała pierwszy kontyngent australijski. W styczniu 1915 roku Pethebridge przejął od pułkownika Holmesa dowództwo w okupowanej kolonii.

W Australii decyzja wywołała rozgoryczenie. Fisher miał stwierdzić, że Japonia przesunęła swoją granicę aż do równika, na spotkanie z granicą australijską. Japonia nie zamierzała zrezygnować z wysp i w lutym 1917 roku, w zamian za wysłanie japońskich niszczycieli na Morze Śródziemne, Wielka Brytania zobowiązała się w tajnym porozumieniu poprzeć jej roszczenia. Po wojnie wyspy stały się japońskim mandatem Ligi Narodów. W czasie II wojny światowej atol Chuuk był jedną z najważniejszych baz japońskiej floty na Pacyfiku, a część australijskich historyków wojskowych uważa decyzję z 1914 roku za błąd, który Australia odczuła boleśnie niespełna trzydzieści lat później.