Wielka Brytania zapowiada obronę neutralności Belgii

3 sierpnia 1914 roku o godzinie 15 minister spraw zagranicznych Edward Grey wygłosił w Izbie Gmin jedno z najważniejszych przemówień w historii brytyjskiej dyplomacji. Treść wystąpienia gabinet zatwierdził kilka godzin wcześniej. Grey musiał przekonać parlament i podzielony rząd, że Wielka Brytania nie może pozostać obojętna wobec wojny na kontynencie.

Minister zapewniał, że kraj nie jest związany żadnym traktatem, który automatycznie zobowiązywałby go do wojny u boku Francji. Mówił jednak o zobowiązaniach honoru i interesu. Przypomniał, że francuska flota, na mocy wcześniejszych uzgodnień, skupiła się na Morzu Śródziemnym, pozostawiając północne wybrzeża Francji bez osłony. Wielka Brytania nie mogła więc przyglądać się bezczynnie, jak niemiecka flota je atakuje.

Najważniejsza była jednak Belgia. Grey przypomniał, że Wielka Brytania jest jednym z gwarantów jej neutralności na mocy traktatu londyńskiego z 1839 roku, i poinformował posłów o niemieckim ultimatum wobec Brukseli. Pytał, czy kraj może stać z boku, gdy łamane są traktaty, a małe państwo pada ofiarą silniejszego sąsiada. Izba przyjęła przemówienie z wyraźnym poparciem. Poparł je nawet przywódca irlandzkich nacjonalistów John Redmond.

Po wystąpieniu Greya brytyjski rząd dał Belgii jasny sygnał. Posłowi w Brukseli polecono przekazać, że Londyn oczekuje od Belgów oporu wobec niemieckiego nacisku i jest gotów, wraz z Francją i Rosją, udzielić im pomocy, jeśli o nią poproszą. Belgijski rząd otrzymał to zapewnienie rano 4 sierpnia.

Wieczorem Grey, stojąc w oknie swojego gabinetu i patrząc na zapalane na ulicy latarnie, miał powiedzieć do przyjaciela: „W całej Europie gasną lampy. Nie zobaczymy ich ponownie zapalonych za naszego życia”. Następnego dnia, po wkroczeniu wojsk niemieckich do Belgii, Wielka Brytania wystosowała do Niemiec ultimatum, a o północy znalazła się z nimi w stanie wojny.