Koniec bitew pod Messines i Armentières

2 listopada 1914 roku zakończyły się, według ustalonej po wojnie brytyjskiej nomenklatury bitew, dwie równoległe bitwy we Flandrii: pod Messines, w której korpus kawalerii generała Edmunda Allenby’ego bronił grzbietu na południe od Ypres, oraz pod Armentières, gdzie brytyjski III Korpus generała Williama Pulteneya trzymał front w dolinie Lys. Data jest umowna. Walki na obu odcinkach trwały dalej, ale od tej pory brytyjska historiografia zalicza je do pierwszej bitwy pod Ypres.

Wytschaete w rękach niemieckich

Poprzedniego dnia Niemcy zdobyli Messines i grzbiet, a francuska 32 Dywizja utrzymała się jeszcze w rejonie Wytschaete. 2 listopada bawarska 6 Dywizja Rezerwowa ponowiła natarcie od południa i wyparła Francuzów ze wsi. Niemcy ponieśli przy tym ciężkie straty, ale cały grzbiet Messines–Wytschaete znalazł się w ich rękach.

Tymczasem nadciągały kolejne francuskie posiłki: 39 Dywizja, która miała odbić Messines, i korpus kawalerii generała Louisa Conneau. Francuzi, którzy mogli korzystać z nieuszkodzonych linii kolejowych za swoim frontem, przerzucali wojska szybciej niż Niemcy. Przejęli teraz dużą część odcinka wyczerpanej brytyjskiej kawalerii. Kawalerzyści Allenby’ego, którzy od połowy października walczyli pieszo w okopach, trzymali odtąd już tylko krótki odcinek między Francuzami a III Korpusem.

Armentières

Utrata Messines odsłoniła północne skrzydło III Korpusu. Korpus bronił wówczas frontu długości około 19 kilometrów, od rzeczki Douve po wschodnie przedpola Armentières, które Brytyjczycy odbili w połowie października. Odwodów prawie nie miał. Pulteney meldował w kwaterze głównej, że jego wojska nie wytrzymają kolejnego dużego natarcia. Najsilniejsze niemieckie uderzenia szły jednak dalej na północy, pod Ypres. Na odcinku III Korpusu przeważały ostrzał i lokalne ataki, choć w lesie pod Ploegsteert, na odcinku 4 Dywizji, ciężkie walki trwały jeszcze przez kilka tygodni.

Bilans

Żadna ze stron nie osiągnęła celu, z którym przystępowała do walki. Alianci nie obeszli niemieckiego skrzydła i nie odzyskali Lille. Niemcy zdobyli grzbiet Messines, z którego przez następne dwa i pół roku obserwowali brytyjskie pozycje, ale nie przedarli się do wzgórza Kemmel i na tyły obrońców Ypres. Brytyjczycy utrzymali Armentières. Według zestawień opartych na brytyjskiej historii oficjalnej III Korpus stracił w drugiej połowie października prawie 5800 ludzi, a Niemcy tylko w walkach, które nazywali bitwą pod Lille, do 28 października ponad 11 tysięcy.

Linia, która ustaliła się na początku listopada między Armentières a Messines, przetrwała bez większych zmian do czerwca 1917 roku, gdy Brytyjczycy odbili grzbiet, a pod Armentières aż do niemieckiej ofensywy nad Lys w kwietniu 1918 roku.