Stan wojenny w Egipcie

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 1 listopada 1914 roku wprowadzenie stanu wojennego w Egipcie. Większość opracowań datuje proklamację na 2 listopada. Ogłosił ją generał John Maxwell, który od września dowodził wojskami brytyjskimi w Egipcie. Był to bezpośredni skutek wejścia do wojny Imperium Osmańskiego, formalnego zwierzchnika Egiptu. Ambasadorowie Ententy opuszczali właśnie Konstantynopol, a Royal Navy rozpoczynała działania przeciw Turkom.

Stan wojenny oddawał w ręce wojska pełnię władzy nad krajem, w którym od 1882 roku faktycznie rządzili Brytyjczycy. Władze wojskowe mogły sądzić cywilów, wprowadziły cenzurę prasy i zakaz zgromadzeń. Ograniczono też przywileje cudzoziemców, którzy dzięki dawnym kapitulacjom podlegali dotąd tylko własnym konsulom. Działalność polityczna egipskich nacjonalistów praktycznie zamarła. Brytyjczycy mieli powody do obaw: chedyw Abbas II Hilmi, niechętny Londynowi, przebywał w Konstantynopolu, a przez Kanał Sueski płynęły transporty wojsk z Indii i Australii.

Kilka dni później, według różnych źródeł między 5 a 7 listopada, ogłoszono w imieniu dowództwa brytyjskiego ważną obietnicę. Wielka Brytania brała na siebie „wyłączny ciężar” wojny i nie zamierzała wzywać Egipcjan do udziału w niej. Egipt nie miał więc wypowiadać wojny sułtanowi, któremu formalnie wciąż podlegał, a jego mieszkańcy nie mieli walczyć przeciw współwyznawcom.

18 grudnia 1914 roku Wielka Brytania ogłosiła nad Egiptem protektorat i zerwała ostatnie więzy z Konstantynopolem. Następnego dnia Abbasa II Hilmiego zdetronizowano, a nowym władcą, z tytułem sułtana, został jego stryj Husajn Kamil. Stan wojenny obowiązywał do końca wojny i jeszcze długo po niej. Obietnica z listopada 1914 roku nie przetrwała próby czasu: Egipt stał się wielką bazą wojsk imperium, a setki tysięcy egipskich chłopów, w coraz większym stopniu pod przymusem, trafiły do oddziałów pracy i transportu na Synaju, w Palestynie i we Francji. Rozgoryczenie z lat wojny wybuchło w 1919 roku powstaniem przeciw Brytyjczykom.