Bitwa pod Armentières

Bitwa pod Armentières toczyła się od 13 października do 2 listopada 1914 roku we francuskiej Flandrii, w dolinie rzeki Lys. Walczył w niej głównie brytyjski III Korpus generała Williama Pulteneya. W pierwszym tygodniu Brytyjczycy przeszli do natarcia, zdobyli Meteren, wkroczyli do Bailleul, przeprawili się przez Lys i zajęli Armentières. Nie zdołali jednak dojść do Lille. Od 20 października przeważające siły niemieckie zmusiły ich do obrony, a do końca bitwy III Korpus odpierał kolejne ataki na wschód od miasta. Linia, która się tu wtedy ustaliła, przetrwała niemal bez zmian do wiosny 1918 roku.

Nazwa i daty

Nazwę i daty bitwy ustalił po wojnie brytyjski komitet do spraw nazewnictwa bitew. Jej odcinek sięgał od linii Estaires–Fournes na południu, gdzie graniczył z bitwą pod La Bassée, do rzeczki Douve na północy, gdzie zaczynał się odcinek bitwy pod Messines. Już brytyjska historia oficjalna uznała ten podział za umowny. Jej autorzy zwracali uwagę, że od 19 października walki pod Armentières były w praktyce częścią wielkiej bitwy o Ypres, a ciężkie walki na odcinku 4 Dywizji trwały także po 2 listopada. Niemcy nazywali walki na tym odcinku do 28 października bitwą pod Lille.

Tło

Na początku października Brytyjski Korpus Ekspedycyjny opuścił front nad Aisne i przechodził na północ, na lewe skrzydło armii francuskich. III Korpus, złożony z 4 i 6 Dywizji, wyładował się z pociągów w Saint-Omer 10 i 11 października. Stąd, częściowo francuskimi autobusami, przeszedł 12 października do Hazebrouck, dokąd kilka dni wcześniej dotarła niemiecka kawaleria. Brytyjczycy mieli wraz z kawalerią Allenby’ego posuwać się na wschód, na północ od Lille, i obejść niemieckie skrzydło.

Przed nimi stały dywizje niemieckiego IV Korpusu Kawalerii, wzmocnione batalionami strzelców i piechotą. Na wzgórzach wokół Bailleul i Meteren miały one opóźniać pochód sprzymierzonych, dopóki nie nadejdzie niemiecka piechota. Ta była już niedaleko. 12 października Niemcy zajęli Lille, a w jego okolice nadciągał saski XIX Korpus generała Maximiliana von Lafferta i wirtemberski XIII Korpus.

Przebieg walk

13 października. III Korpus ruszył spod Hazebrouck na wschód. Za strumieniem Meterenbecque jego straże przednie natrafiły na okopanych Niemców. Generał Pulteney zarządził natarcie całego korpusu na froncie około ośmiu kilometrów, które brytyjska historia oficjalna nazywa pierwszym planowym natarciem Brytyjczyków w tej wojnie. Ruszyło ono dopiero około 14. Dzień był deszczowy i mglisty, a gęsta zabudowa i chmielniki utrudniały wsparcie artylerii. Dopiero po zmroku 10 Brygada zdobyła wieś Méteren, a 18 Brygada sąsiednie Outtersteene. III Korpus stracił tego dnia 708 ludzi. Ciężko ranny został wtedy młody porucznik Bernard Montgomery, przyszły marszałek polny.

14–17 października. W nocy Niemcy wycofali się za Lys. 14 października po południu Brytyjczycy wkroczyli do Bailleul. W nocy z 15 na 16 października zdobyli mosty na Lys w Sailly, Bac-Saint-Maur i Erquinghem, a 16 października także w Pont de Nieppe. 17 października 10 Brygada weszła do Armentières. Miasto, pełne uciekinierów z Lille, zostało w pośpiechu opuszczone przez Niemców, choć w domach broniły się jeszcze małe grupki żołnierzy. Brytyjczycy zajęli także pobliskie Houplines i Ploegsteert po belgijskiej stronie granicy. Wzięci do niewoli jeńcy należeli do piechoty XIX i XIII Korpusu. Oznaczało to, że niemiecka kawaleria została już zluzowana przez piechotę.

18–19 października. III Korpus próbował posuwać się dalej na wschód, w stronę niskiego grzbietu Pérenchies, który zasłaniał dojście do Lille. Postępy były niewielkie. Niemcy byli tu już zbyt silni, a na północ od Ypres nadciągały ich nowe korpusy, szykowane do wielkiej ofensywy.

20–25 października. 20 października Niemcy przeszli do natarcia na całym froncie od La Bassée po morze. Po silnym ostrzale artyleryjskim uderzyli na wysunięte pozycje 6 Dywizji. Zdobyli wsie Ennetières i Prémesques, a najciężej poszkodowana 18 Brygada straciła ponad tysiąc ludzi. W nocy dywizja cofnęła się na krótszą linię, o kilka kilometrów bliżej Armentières. W kolejnych dniach Niemcy atakowali Le Gheer i las Ploegsteert na odcinku 4 Dywizji oraz wieś Le Maisnil, bronioną przez francuską kawalerię i brytyjską 19 Brygadę, która musiała się wycofać. Ciężko walczyła także 16 Brygada, broniąca wysuniętego klina pod Le Quesne, który opuściła w nocy z 25 na 26 października.

26 października – 2 listopada. Walki przybrały charakter pozycyjny. Obie strony ostrzeliwały się nawzajem, a strzelcy wyborowi polowali na każdego, kto wychylił się z okopu. Brytyjczycy odparli kolejne ataki niemieckie pod koniec października. Od 30 października walki na północ od Lys łączyły się z niemieckim natarciem na grzbiet Messines.

Straty

Dokładne straty trudno oddzielić od strat w sąsiednich bitwach. Według zestawień opartych na brytyjskiej historii oficjalnej III Korpus stracił w drugiej połowie października blisko 6 tysięcy zabitych, rannych i zaginionych, w większości z 6 Dywizji. Straty niemieckie na tym odcinku były prawdopodobnie jeszcze wyższe.

Znaczenie

Bitwa pod Armentières zamknęła ostatnią lukę we froncie na południe od Ypres. Brytyjczycy nie obeszli Niemców i nie odzyskali Lille, które pozostało pod okupacją do października 1918 roku. Zatrzymali jednak natarcie niemieckie na linii Lys i utrzymali Armentières. Miasto przez kolejne lata leżało kilka kilometrów od frontu, stale ostrzeliwane, ale pozostało w rękach brytyjskich aż do niemieckiej ofensywy nad Lys w kwietniu 1918 roku. To właśnie na tym odcinku, między Armentières a lasem Ploegsteert, żołnierze brytyjscy i sascy zawarli w grudniu 1914 roku jeden z najbardziej znanych rozejmów bożonarodzeniowych.