Bitwa pod La Bassée

Bitwa pod La Bassée była pierwszą z serii bitew, które jesienią 1914 roku armia brytyjska stoczyła we Flandrii, na ostatnim odcinku wyścigu do morza. Brytyjski II Korpus generała Horace’a Smith-Dorriena, przerzucony znad Aisne, miał wraz z francuską kawalerią obejść północne skrzydło niemieckiej 6 Armii i zdobyć La Bassée, miasteczko przy kanale łączącym Aire z Lille. Po kilku dniach powolnych postępów natarcie utknęło, a od 20 października Brytyjczycy musieli odpierać coraz silniejsze niemieckie kontrataki. Wyczerpany II Korpus, wsparty przez pierwsze oddziały indyjskie, utrzymał front, choć stracił Neuve-Chapelle, a La Bassée pozostało w rękach niemieckich aż do października 1918 roku.

Nazwa i daty bitwy

Brytyjska komisja nazewnictwa bitew przyjęła dla tych walk daty 10 października – 2 listopada 1914 roku i te daty podaje też brytyjska historia oficjalna. Pierwszy dzień obejmuje jednak jeszcze przemarsz II Korpusu w rejon Béthune. Do walki korpus wszedł 12 października. Koniec bitwy wyznacza zluzowanie II Korpusu przez Korpus Indyjski na przełomie października i listopada. Walki pod La Bassée łączyły się płynnie z równoczesnymi bitwami pod Armentières, Messines i Ypres. We francuskich i niemieckich opracowaniach zwykle nie mają osobnej nazwy i są opisywane jako część szerszych walk we Flandrii.

Tło: Brytyjczycy wracają na lewe skrzydło

Na początku października 1914 roku front zachodni sięgał już od Szwajcarii po okolice Arras i Lens. W pierwszej bitwie w Artois francuska 10 Armia generała Louisa de Maud’huy obroniła Arras, ale nie zdołała obejść niemieckiego skrzydła. Ciągłego frontu wciąż nie było tylko na północ od Lens, na równinie francuskiej Flandrii między La Bassée, Lille i wybrzeżem. Krążyły tam niemieckie korpusy kawalerii, a osłaniały ją francuska kawaleria i dywizje terytorialne. Pod koniec września i w pierwszych dniach października niemiecka kawaleria zapuszczała się daleko na zachód, aż pod Hazebrouck.

W tym czasie Brytyjski Korpus Ekspedycyjny potajemnie przenosił się znad Aisne na północ, na lewe skrzydło aliantów. Pierwszy przybył II Korpus, złożony z 3 i 5 Dywizji, który 8 i 9 października wyładował się z pociągów w rejonie Abbeville. Marszałek John French nie czekał na resztę armii i od razu skierował go na wschód. Generał Ferdinand Foch, koordynujący armie francuskie na północy, dostarczył autobusy, którymi mogło jechać niemal 10 tysięcy żołnierzy.

Po stronie niemieckiej naprzeciw Brytyjczyków stała 6 Armia księcia Ruprechta Bawarskiego. Na północ od La Bassée walczyły początkowo jej I i II Korpus Kawalerii oraz XIV Korpus, a w kolejnych dniach nadciągały korpusy piechoty przerzucane z innych odcinków frontu.

Przebieg walk

10–11 października. 10 października French i Foch uzgodnili w Doullens wspólne natarcie na wschód, na północ od Lille. Tego dnia II Korpus pokonał w marszu i autobusami około 35 kilometrów, a wieczorem 11 października stanął wokół Béthune, na lewo od francuskiego XXI Korpusu. Przed nim, na północ od kanału La Bassée, rozciągała się osłona francuskiej kawalerii generała Louisa Conneau.

12–15 października. 12 października Francuzi stracili Vermelles na południe od kanału. Smith-Dorrien, zamiast iść na północny wschód, jak nakazywał rozkaz, skierował korpus prosto na wschód, by nie stracić łączności z Francuzami. Natarcie posuwało się bardzo wolno. Płaska, podmokła równina, poprzecinana rowami, żywopłotami i kanałami, sprzyjała obrońcom, a niemiecka kawaleria i strzelcy bronili każdego gospodarstwa. 13 października Niemcy odbili wieś Givenchy, a batalion Dorsetów stracił około 400 ludzi. 14 października od szrapnela zginął dowódca 3 Dywizji, generał Hubert Hamilton.

16–19 października. Brytyjczycy powoli posuwali się naprzód, obracając się wokół prawego skrzydła pod Givenchy. Zajęli Violaines, Herlies i podejścia do grzbietu Aubers, a na ich lewym skrzydle francuska kawaleria wkroczyła do Fromelles. 19 października batalion Royal Irish zdobył wieś Le Pilly na grzbiecie Aubers. Był to najdalszy zasięg natarcia. Naprzeciw Brytyjczyków stanęły jednak świeże dywizje niemieckiego VII Korpusu, a w pobliżu pojawiły się też XIII i XIX Korpus.

20–23 października. 20 października niemiecka 6 Armia rozpoczęła ogólne natarcie od Arras po Armentières. Okrążony w Le Pilly batalion Royal Irish został niemal całkowicie rozbity. French polecił przerwać próby zdobycia La Bassée. 21 października Niemcy uderzyli we mgle na 3 Dywizję, a 22 października wyparli Brytyjczyków z Violaines i francuską kawalerię z Fromelles. W nocy z 22 na 23 października II Korpus wycofał się na przygotowaną wcześniej linię od Givenchy przez Neuve-Chapelle do Fauquissart.

Przybycie Hindusów. 23 października do Estaires przybyła indyjska Dywizja Lahore. Była osłabiona, bo jedna jej brygada została w Egipcie, a drugą, Ferozepore, wysłano na pomoc kawalerii pod Messines. W nocy z 23 na 24 października brygada Jullundur zluzowała francuską kawalerię na lewym skrzydle II Korpusu. Po raz pierwszy powstała w ten sposób ciągła linia brytyjska od Givenchy aż po Ypres.

24–29 października. Niemcy, wzmocnieni przez 14 i 26 Dywizję, atakowali codziennie, głównie nocą i o świcie, poprzedzając ataki silnym ostrzałem ciężkiej artylerii. Najcięższe walki toczyły się o Neuve-Chapelle. 26 i 27 października Niemcy wdarli się do wsi i po zaciętych walkach wśród ruin opanowali ją. 28 października do kontrataku ruszyły między innymi 47 Pułk Sikhów i dwie kompanie saperów indyjskich. Dotarli do wschodniego skraju wsi, ale bez wsparcia musieli się wycofać. Z 289 Sikhów wróciło 68. Neuve-Chapelle pozostało w rękach niemieckich.

30 października – 2 listopada. Przybyła też druga dywizja Korpusu Indyjskiego, Meerut. Jej brygady w ciągu dwóch nocy przejęły okopy II Korpusu. 31 października dowództwo odcinka od Givenchy do Fauquissart objął dowódca Korpusu Indyjskiego, generał James Willcocks. Resztki II Korpusu, zamiast obiecanego odpoczynku, zostały natychmiast wysłane na północ, na pomoc kawalerii i III Korpusowi, bo pod Ypres i Messines ważyły się losy całej bitwy we Flandrii.

Straty

Według brytyjskiej historii oficjalnej II Korpus stracił w październiku prawie 14 tysięcy żołnierzy. Sama 3 Dywizja straciła między 12 a 31 października ponad 5800 ludzi, a jej brygady zmalały do połowy stanu lub jeszcze mniej. 31 października korpus liczył około 14 tysięcy piechurów, podczas gdy etatowo powinien mieć 24 tysiące. Straty indyjskie do końca października wyniosły według anglojęzycznych opracowań ponad 1500 ludzi. Niemieckie straty nie są dokładnie znane, ale również były bardzo wysokie.

Znaczenie

Bitwa pod La Bassée zakończyła brytyjskie próby obejścia niemieckiego skrzydła na południe od Lys. Plan natarcia na wschód, na północ od Lille, upadł, bo Niemcy przerzucili na północ więcej sił, niż zakładali alianci. Mimo ogromnych strat II Korpus nie dał się przełamać i osłonił południowe skrzydło Brytyjczyków w czasie pierwszej bitwy pod Ypres.

W tej bitwie po raz pierwszy walczyły na froncie zachodnim wojska armii Indii Brytyjskich. Żołnierze z Pendżabu, Nepalu i innych części Indii, rzuceni do walki w zimnie i błocie Flandrii, w nieznanym sobie kraju, ponieśli ciężkie straty. Linia, która ustaliła się pod koniec października między Givenchy a Fauquissart, zmieniła się niewiele aż do marca 1915 roku, gdy Brytyjczycy i Hindusi odbili Neuve-Chapelle. La Bassée pozostało w rękach niemieckich do października 1918 roku.