listopad

• 01

  • Niemcy zdobywają MessinesW nocy i nad ranem 1 listopada 1914 Niemcy zdobyli Wytschaete i grzbiet Messines. Brytyjska kawaleria opuściła miasteczko i cofnęła się pod Wulverghem.
  • Brytyjczycy rozpoczynają działania przeciw Turcji1 listopada 1914 brytyjskie okręty zaatakowały Turków w Zatoce Smyrneńskiej i w Akabie, choć wojny Imperium Osmańskiemu jeszcze nie wypowiedziano.
  • Bitwa pod Coronelem1 listopada 1914 u wybrzeży Chile eskadra admirała von Spee zatopiła dwa brytyjskie krążowniki pancerne. Zginął admirał Cradock i około 1600 marynarzy.
  • Stan wojenny w EgipcieNa początku listopada 1914 generał John Maxwell ogłosił w Egipcie stan wojenny. Brytyjczycy zapewnili, że nie wezwą Egipcjan do walki.
• 02

  • Koniec bitew pod Messines i Armentières2 listopada 1914 Niemcy wyparli Francuzów z Wytschaete, a Francuzi przejęli odcinek brytyjskiej kawalerii. Kończą się bitwy pod Messines i Armentières.
  • Koniec bitwy pod La Bassée2 listopada 1914 skończyła się bitwa pod La Bassée. Front między Givenchy a Fauquissart przejął od wyczerpanego II Korpusu brytyjskiego Korpus Indyjski.
  • Koniec bitwy pod Chyrowem2 listopada 1914 zakończyła się bitwa pod Chyrowem. W nocy armie austro-węgierskie zaczęły się wycofywać, a Brusiłow ruszył w pościg.
  • Zatonięcie krążownika Kaiserin Elisabeth2 listopada 1914 załoga austro-węgierskiego krążownika Kaiserin Elisabeth zatopiła go w porcie Tsingtao. Marynarze walczyli dalej na lądzie.
  • Indyjski Korpus Ekspedycyjny „F” wypływa do EgiptuNa początku listopada 1914 z Indii wypłynęły do Egiptu trzy nowe brygady indyjskie. Miały bronić Kanału Sueskiego przed Turkami.
  • Indie gwarantują nietykalność świętych miejsc islamu2 listopada 1914 wicekról Indii ogłosił, że Brytyjczycy nie zaatakują świętych miejsc Arabii i Mezopotamii ani Dżuddy, jeśli Turcy nie utrudnią pielgrzymek.
  • Kluczowe wydarzenieRosja wypowiada wojnę Turcji2 listopada 1914 Mikołaj II ogłosił manifest o wojnie z Turcją. Car zapowiadał, że otworzy ona Rosji drogę do celów nad Morzem Czarnym, czyli do cieśnin.
  • Serbia w stanie wojny z Turcją2 listopada 1914 Serbia, sojuszniczka Rosji, znalazła się w stanie wojny z Imperium Osmańskim. Oba kraje nie miały wspólnej granicy i nie walczyły ze sobą.
  • Morze Północne strefą wojenną2 listopada 1914 Admiralicja ogłosiła całe Morze Północne obszarem wojskowym. Od 5 listopada statki neutralne miały płynąć przez kanał La Manche.
  • Początek bitwy pod Tangą2 listopada 1914 brytyjski krążownik ostrzegł Niemców w Tandze o zerwaniu rozejmu. Wieczorem Korpus „B” zaczął desant na plażach na wschód od miasta.
• 03

  • Niemiecki rajd na Yarmouth3 listopada 1914 niemieckie krążowniki liniowe Hippera ostrzelały wybrzeże pod Yarmouth i postawiły miny. Na jednej z nich zatonął brytyjski okręt podwodny D5.
  • Grand Fleet wraca do Scapa Flow3 listopada 1914 Admiralicja nakazała Grand Fleet powrót z Irlandii do Scapa Flow. Pancerniki dotarły tam 7–9 listopada, choć baza wciąż nie miała zapór.
  • Potyczka pod Longido3 listopada 1914 wojska gen. Stewarta zaatakowały Niemców na górze Longido pod Kilimandżaro. Po całodniowej walce Brytyjczycy wycofali się na swoje terytorium.
  • Pierwsze ostrzelanie Dardaneli3 listopada 1914 okręty brytyjskie i francuskie ostrzelały forty u wejścia do Dardaneli. Wybuch magazynu zniszczył fort Sedd el Bahr, ale ostrzegł Turków.
  • Sonnino ministrem spraw zagranicznych WłochNa początku listopada 1914 baron Sidney Sonnino objął włoskie MSZ. Pół roku później podpisał z Ententą tajny traktat londyński.
• 04

  • Zagłada krążownika Karlsruhe4 listopada 1914 wewnętrzny wybuch rozerwał niemiecki krążownik Karlsruhe, płynący zaatakować Barbados. Zginęło około 260 ludzi, w tym dowódca.
  • Zatonięcie krążownika Yorck4 listopada 1914 niemiecki krążownik pancerny Yorck wszedł we mgle na własne miny u ujścia Jade i zatonął. Zginęło kilkuset marynarzy.
  • Rosjanie wkraczają do TurcjiNa początku listopada 1914 wojska rosyjskie przekroczyły granicę turecką na Kaukazie. Do 4 listopada doszły pod Azap, około 25 km w głąb Turcji.
  • Koniec moratorium w Wielkiej Brytanii4 listopada 1914 w Wielkiej Brytanii wygasło ogólne moratorium na spłatę długów, wprowadzone w sierpniu w obawie przed paniką finansową.
• 05

  • Kluczowe wydarzenieWielka Brytania i Francja wypowiadają wojnę Turcji5 listopada 1914 Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę Turcji. Londyn porzucił wiekową politykę obrony Imperium Osmańskiego przed Rosją.
  • Wielka Brytania anektuje Cypr5 listopada 1914 Wielka Brytania anektowała Cypr, którym od 1878 roku zarządzała w imieniu sułtana. Wyspa formalnie przestała należeć do Turcji.
  • Koniec bitwy pod Tangą5 listopada 1914 pobity Korpus „B” wrócił na statki spod Tangi, zostawiając na brzegu broń i amunicję. Klęska kosztowała gen. Aitkena dowództwo.
  • Belgia odrzuca mediację papieżaWedług brytyjskiej chronologii 5 listopada 1914 rząd Belgii odrzucił papieską mediację. Kilka dni wcześniej Benedykt XV wezwał do pokoju.
• 06

  • Brytyjczycy lądują w Fao6 listopada 1914 wojska indyjskie po ostrzale z okrętów wylądowały w Fao u ujścia Szatt al-Arab i zajęły turecki fort. Zaczęła się kampania mezopotamska.
  • Turcja zrywa stosunki z Belgią6 listopada 1914 Imperium Osmańskie zerwało stosunki dyplomatyczne z Belgią. Poseł belgijski opuścił Konstantynopol, ale wojny nie wypowiedziano.
  • Okręt podwodny B11 w Dardanelach6 listopada 1914, według brytyjskiej chronologii, okręt podwodny B11 wszedł na około 2 mile w głąb Dardaneli. Miesiąc później zatopił tam turecki pancernik.
  • Rosjanie zajmują KöprüköyW pierwszym tygodniu listopada 1914 wojska rosyjskie doszły do Köprüköy na drodze do Erzurum. Brytyjska chronologia podaje, że zajęły je 6 listopada.
  • Francja zmienia listę kontrabandy6 listopada 1914 Francja wydała nowy dekret o kontrabandzie i stosowaniu deklaracji londyńskiej, niemal identyczny z brytyjskimi przepisami z 29 października.
• 07

  • Kapitulacja Tsingtao7 listopada 1914 po nocnym szturmie Japończyków niemiecka twierdza Tsingtao skapitulowała. Niemcy stracili jedyną bazę w Azji Wschodniej.
• 09

  • Zagłada Emdena9 listopada 1914 australijski krążownik Sydney rozbił koło Wysp Kokosowych niemiecki rajder Emden. Skończył się najsłynniejszy rajd tej wojny.
  • Internowanie kanonierki Geier w HonoluluNa początku listopada 1914 Amerykanie internowali w Honolulu niemiecką kanonierkę Geier i towarzyszący jej węglowiec Locksun.
  • Konwencja brytyjsko-francuska o pryzach9 listopada 1914 Wielka Brytania i Francja podpisały w Londynie konwencję, która określiła, czyje sądy orzekają o statkach zajętych przez okręty obu państw.
• 10

  • Koniec bitwy nad Yser10 listopada 1914 upadkiem Diksmuide zakończyła się bitwa nad Yser. Belgowie utrzymali skrawek swojego kraju, broniony przez cztery lata za zalaną równiną.
  • Niemcy zdobywają Diksmuide10 listopada 1914 Niemcy zdobyli Diksmuide nad Yser, bronione od połowy października przez francuskich marynarzy i Belgów. Obrońcy cofnęli się za Yser.
  • Początek drugiego oblężenia Przemyśla10 listopada 1914 Rosjanie ponownie zamknęli pierścień wokół twierdzy Przemyśl. W okrążeniu zostało około 130 tysięcy żołnierzy i tysiące cywilów.
  • Brytyjczycy zdobywają Szejk Said10 listopada 1914 wojska indyjskie płynące do Egiptu wylądowały w Szejk Said u wejścia do Morza Czerwonego i zniszczyły turecki fort.
• 11

  • Kluczowe wydarzenieAtak gwardii pruskiej pod Nonne Bosschen11 listopada 1914 gwardia pruska wdarła się w linię brytyjską pod Ypres. Artylerzyści i kontratak batalionu Oxfordshire zatrzymali ostatni wielki atak Niemców.
  • Rzekome zajęcie Kłajpedy przez RosjanBrytyjska chronologia notuje około 11 listopada 1914 zajęcie Kłajpedy przez Rosjan. Źródła tego nie potwierdzają. Rosjanie weszli do miasta w marcu 1915.
  • Szejk ul-islam wydaje fatwy o świętej wojnie11 listopada 1914 szejk ul-islam Mustafa Hayri wydał pięć fatw, które uznały wojnę z Rosją, Wielką Brytanią i Francją za dżihad, obowiązek każdego muzułmanina.
  • Zatonięcie HMS Niger11 listopada 1914 niemiecki U-12 storpedował koło Deal brytyjską kanonierkę torpedową Niger, służącą jako trałowiec. Większość załogi uratowano.
• 12

  • Oznaczenia na brytyjskich samolotach12 listopada 1914 wydano rozkaz, by wszystkie samoloty Royal Flying Corps nosiły znaki rozpoznawcze. Flagę brytyjską zastąpiła kokarda wzorowana na francuskiej.
• 13

  • Holandia protestuje przeciw zmianom deklaracji londyńskiej13 listopada 1914 rząd Holandii zaprotestował przeciw zmianom deklaracji londyńskiej, które zaostrzały alianckie kontrole handlu neutralnych.
  • Barrett obejmuje dowództwo w MezopotamiiW połowie listopada 1914 nad Szatt al-Arab przybył gen. Arthur Barrett z 18 Brygadą. Objął dowództwo i otrzymał rozkaz zajęcia Basry.
• 14

  • Turcy odbijają KöprüköyW połowie listopada 1914 kontrofensywa osmańskiej 3 Armii zepchnęła Rosjan spod Köprüköy niemal do granicy. Był to pierwszy turecki sukces na Kaukazie.
  • Umiera lord Roberts14 listopada 1914 w Saint-Omer zmarł na zapalenie płuc marszałek polny lord Roberts, bohater wojen w Afganistanie i Afryce Południowej.
  • Sułtan ogłasza dżihad14 listopada 1914 w Konstantynopolu ogłoszono uroczyście wezwanie sułtana-kalifa do świętej wojny z Ententą. Niemcy liczyli na powstania muzułmanów.
  • Japonia nie wyśle wojsk do EuropyW połowie listopada 1914 rząd Japonii odrzucił prośby aliantów, zwłaszcza Francji, o wysłanie wojsk do Europy. Japońska armia nie walczyła na Zachodzie.
• 15

  • Początek bitwy pod KrakowemW połowie listopada 1914 Rosjanie podeszli pod twierdzę Kraków. 16 listopada austro-węgierska 4 Armia wyszła z miasta i uderzyła w bok ich 9 Armii.
  • Druga rosyjska inwazja na WęgryW drugiej połowie listopada 1914 Rosjanie znów przeszli Karpaty i wkroczyli na Węgry. Pod koniec miesiąca zajęli Humenné, ale szybko ich odparto.
  • Potyczka pod Saihan15 listopada 1914 brygada gen. Delamaina rozbiła tureckie zgrupowanie pod Saihan nad Szatt al-Arab. Był to pierwszy krok na drodze do Basry.
• 16

  • Indyjski Korpus Ekspedycyjny „F” w Egipcie16 listopada 1914 w Suezie zeszła na ląd 29 Brygada Indyjska, pierwsza część Korpusu „F”. Wkrótce zajęła stanowiska nad Kanałem Sueskim.
  • Druga niemiecka ofensywa na Warszawę16 listopada 1914 niemiecka 9 Armia przekroczyła Bzurę i ruszyła na Łódź. Brytyjska chronologia uznaje ten dzień za początek bitwy pod Łodzią.
• 17

  • Niemcy ostrzeliwują Lipawę17 listopada 1914 niemieckie okręty przez kilka godzin ostrzeliwały Lipawę, a u wejścia do portu zatopiły statki, by zamknąć go dla okrętów podwodnych.
  • Zatonięcie krążownika Friedrich CarlW nocy 17 listopada 1914 niemiecki krążownik pancerny Friedrich Carl wszedł na rosyjskie miny pod Kłajpedą i zatonął. Zginęło siedmiu lub ośmiu marynarzy.
  • Rosjanie ostrzeliwują Trapezunt17 listopada 1914 rosyjska Flota Czarnomorska ostrzelała Trapezunt, ważny port zaopatrzenia osmańskiej armii na Kaukazie. W nocy postawiono tam miny.
  • Potyczka pod Sahil17 listopada 1914 dwie brygady gen. Barretta rozbiły w deszczu i błocie główne tureckie siły pod Sahil nad Szatt al-Arab. Droga do Basry stanęła otworem.
• 18

  • Rząd francuski zaczyna wracać do ParyżaW drugiej połowie listopada 1914 zaczął się stopniowy powrót francuskich władz z Bordeaux do Paryża. Rząd przeniósł się do stolicy na początku grudnia.
  • Bitwa koło przylądka Sarycz18 listopada 1914 we mgle u brzegów Krymu rosyjskie pancerniki starły się z Goebenem. Po kilkunastu minutach ognia Souchon zawrócił i zniknął we mgle.
• 20

  • Alianci wycofują propozycję neutralizacji kotliny KongaW listopadzie 1914 Wielka Brytania, Belgia i Francja ostatecznie porzuciły pomysł neutralizacji afrykańskiej strefy wolnego handlu, objętej już wojną.
• 21

  • Brytyjski nalot na Friedrichshafen21 listopada 1914 trzy samoloty Royal Naval Air Service z Belfort zbombardowały zakłady Zeppelina we Friedrichshafen. Jeden z pilotów trafił do niewoli.
• 22

  • Koniec pierwszej bitwy pod Ypres22 listopada 1914 skończyła się pierwsza bitwa pod Ypres. Francuzi przejęli łuk wokół miasta, a wykrwawiona armia brytyjska odcinek dalej na południe.
  • War Office przejmuje kampanię w Afryce Wschodniej22 listopada 1914, po klęsce pod Tangą, kierownictwo brytyjskich działań w Afryce Wschodniej przejęło od India Office Ministerstwo Wojny w Londynie.
  • Brytyjczycy zajmują Basrę22 listopada 1914 wojska brytyjskie i indyjskie weszły do opuszczonej przez Turków Basry. Dzień później uroczyście ogłoszono zajęcie miasta.
  • Rzekome ponowne zajęcie KöprüköyBrytyjska chronologia notuje 22 listopada 1914 ponowne zajęcie Köprüköy przez Rosjan. Opracowania tego nie potwierdzają. Front na Kaukazie zamarł.
• 23

  • Powstaje Holenderski Zamorski TrustW listopadzie 1914 holenderscy kupcy, armatorzy i bankierzy założyli NOT, prywatną spółkę gwarantującą aliantom, że towary zza morza nie trafią do Niemiec.
  • Portugalia zapowiada współpracę z Wielką Brytanią23 listopada 1914 portugalski parlament upoważnił rząd do udziału w wojnie u boku Wielkiej Brytanii, „kiedy i jak uzna to za konieczne”.
• 26

  • Eksplozja pancernika Bulwark26 listopada 1914 wybuch amunicji rozerwał pancernik Bulwark, stojący na kotwicy pod Sheerness. Zginęło około 740 ludzi, ocalało tylko kilkunastu.
• 27

  • Hindenburg feldmarszałkiem27 listopada 1914 Paul von Hindenburg, naczelny dowódca wojsk niemieckich na wschodzie, został awansowany do stopnia feldmarszałka.
• 28

  • Potyczka pod Miranszahem28–29 listopada 1914 milicja Północnego Waziristanu odparła pod Miranszahem 2 tys. plemieńców z Chostu. Były to pierwsze walki na pograniczu Indii w tej wojnie.
• 30

  • Początek bitwy nad Bzurą30 listopada 1914 lewe skrzydło niemieckiej 9 Armii, wzmocnione posiłkami z zachodu, ruszyło na Rosjan pod Łowiczem i Sannikami.
  • Serbowie opuszczają Belgrad30 listopada 1914 wojska serbskie wycofały się z Belgradu, by skrócić front nad Kolubarą. Dwa dni później do opuszczonej stolicy wkroczyli Austro-Węgrzy.