Portugalia zapowiada współpracę z Wielką Brytanią

23 listopada 1914 roku na nadzwyczajnym posiedzeniu zebrał się Kongres, czyli parlament Republiki Portugalskiej. Premier Bernardino Machado przedstawił projekt ustawy, która upoważniała rząd do interwencji zbrojnej w toczącej się wojnie, „kiedy i jak uzna to za konieczne” dla interesów i obowiązków Portugalii jako wolnego narodu i sojusznika Anglii. Kongres udzielił rządowi tego upoważnienia. Zgodził się także na przekazanie Brytyjczykom, na ich prośbę, 20 tysięcy karabinów z amunicją i 56 dział. Brytyjska chronologia wojny odnotowała to jako zapowiedź przyszłej współpracy Portugalii z Wielką Brytanią.

Ani neutralna, ani walcząca

Portugalię i Anglię łączył najstarszy w Europie sojusz, sięgający XIV wieku. 7 sierpnia 1914 roku rząd oświadczył w parlamencie, że kraj dotrzyma zobowiązań sojuszniczych. Na prośbę Londynu Lizbona nie ogłosiła jednak ani neutralności, ani przystąpienia do wojny. Brytyjczycy nie chcieli brać na siebie odpowiedzialności za słabo uzbrojoną i podzieloną politycznie armię portugalską. Wpływowi republikanie, zwłaszcza z Partii Demokratycznej Afonso Costy, liczyli natomiast, że udział w wojnie wzmocni młodą republikę i zabezpieczy afrykańskie kolonie przed zakusami mocarstw.

Jesienią sytuacja się zmieniła. Francja, potrzebująca artylerii, zainteresowała się działami, które wcześniej sprzedała Portugalii, a z czasem także udziałem portugalskiej dywizji na froncie zachodnim. 10 października minister spraw zagranicznych Edward Grey formalnie zaprosił Portugalię do porzucenia dotychczasowej postawy i czynnego udziału w wojnie. Do Londynu wyjechała portugalska misja wojskowa, by omówić szczegóły. Plany wojenne budziły w kraju sprzeciw: 20 października monarchiści wywołali bunt w Mafrze i Bragançy, szybko stłumiony przez rząd. Tymczasem w Afryce doszło już do starć z Niemcami. Po incydencie pod Naulilą wojska z Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej zaatakowały portugalskie posterunki w Angoli.

Bez wypowiedzenia wojny

Uchwała z 23 listopada nie oznaczała wypowiedzenia wojny Niemcom ani wysłania wojsk do Francji. Rząd zaczął przygotowywać dywizję ekspedycyjną, ale armia nie była gotowa do walki w Europie, a Brytyjczycy szybko stracili zapał do jej przyjęcia. 12 grudnia gabinet Machado upadł. W styczniu 1915 roku protest oficerów przeciw wojnie doprowadził do upadku kolejnego rządu, a władzę objął przeciwny interwencji generał Joaquim Pimenta de Castro.

Portugalia przystąpiła do wojny dopiero ponad rok później. Gdy w lutym 1916 roku, na prośbę Wielkiej Brytanii, zarekwirowała niemieckie statki stojące w jej portach, 9 marca 1916 roku Niemcy wypowiedziały jej wojnę. Od 1917 roku na froncie zachodnim walczył Portugalski Korpus Ekspedycyjny.