Azevedo Coutinho premierem Portugalii

12 grudnia 1914 roku urząd premiera Portugalii objął Vítor Hugo de Azevedo Coutinho, oficer marynarki wojennej i przewodniczący Izby Deputowanych. Zastąpił Bernardina Machado, którego ponadpartyjny rząd właśnie upadł. W gabinecie znaleźli się niemal wyłącznie członkowie Partii Demokratycznej, najsilniejszego ugrupowania w parlamencie.

Szukanie premiera

Prezydent Manuel de Arriaga chciał utrzymać rząd ponad podziałami partyjnymi. Według relacji z epoki proponował tekę premiera kilku znanym republikanom, w tym przewodniczącemu Senatu Anselmowi Braamcampowi Freire’owi i Machado Santosowi, jednemu z przywódców rewolucji z 1910 roku. Wszyscy odmówili. Rządu koalicyjnego nie chciał też António José de Almeida, przywódca ewolucjonistów, a unionista Brito Camacho sprzeciwiał się zarówno koalicji wszystkich partii, jak i gabinetowi bezpartyjnemu. Wobec tego Arriaga zwrócił się do większości parlamentarnej, czyli do Partii Demokratycznej.

Marynarz z Makau

Azevedo Coutinho urodził się w 1871 roku w Makau. Od młodości służył w marynarce wojennej, specjalizował się w hydrografii i w latach 90. XIX wieku brał udział w kampaniach w Mozambiku. Należał do demokratów, ale nie był pierwszoplanowym politykiem. Przeciwnicy uważali, że rządem w rzeczywistości kieruje z tylnego siedzenia Afonso Costa, przywódca partii.

Nowy premier zatrzymał dla siebie ministerstwo marynarki. Ministrem spraw wewnętrznych został Alexandre Braga, finansów Álvaro de Castro, spraw zagranicznych Augusto Soares, a kolonii Alfredo Rodrigues Gaspar. Opozycja szybko ochrzciła ten skład „nędznikami Wiktora Hugo”, nawiązując do imion premiera i do powieści „Nędznicy”. Gabinet nazywano też „piwnicą Alexandre’a”, od imienia nowego ministra spraw wewnętrznych.

Rząd w ogniu krytyki

Powrót demokratów do władzy oznaczał, że to oni przygotują nadchodzące wybory. Dawał im też szansę na skierowanie kraju ku czynnemu udziałowi w wojnie, do którego dążyli od sierpnia. Umiarkowani republikanie od początku uznali nowy gabinet za zagrożenie. Gdy rząd przedstawił się parlamentowi, Izba Deputowanych udzieliła mu wotum zaufania stosunkiem głosów 63 do 39, ale Senat przyjął wniosek o wotum nieufności 27 głosami przeciw 26. Kilka dni później Machado Santos i deputowani unioniści na znak protestu zrzekli się mandatów.

Gabinet Azevedo Coutinho przetrwał tylko do 25 stycznia 1915 roku, był więc jednym z najkrótszych rządów Pierwszej Republiki. Upadł po proteście oficerów, gdy prezydent Arriaga powierzył władzę generałowi Joaquimowi Pimencie de Castro. Azevedo Coutinho pozostał w polityce. Jeszcze dwukrotnie był ministrem marynarki, a w latach 1924–1926 wysokim komisarzem w Mozambiku. Zmarł w Lizbonie w 1955 roku.