Rosjanie zajmują Czerniowce

Brytyjska kronika wojny odnotowała pod datą 15 września 1914 roku zajęcie Czerniowców przez wojska rosyjskie. Według źródeł lokalnych Rosjanie wkroczyli do stolicy Bukowiny blisko dwa tygodnie wcześniej. Większość z nich podaje 2 września, gdy burmistrz przekazał im miasto, a niektóre nawet koniec sierpnia.

Stolica Bukowiny

Czerniowce, po niemiecku Czernowitz, a dziś ukraińskie Czerniwci, leżały nad Prutem, na wschodnim krańcu Austro-Węgier, tuż przy granicy z Rosją i Rumunią. Bukowina należała do Austrii od 1775 roku, a od połowy XIX wieku była osobnym krajem koronnym, z własnym sejmem krajowym. Czerniowce, jej stolica, liczyły przed wojną około 87 tysięcy mieszkańców.

Było to jedno z najbardziej wielonarodowych miast monarchii. Żyli tu obok siebie Żydzi, stanowiący najliczniejszą grupę, Niemcy, Rumuni, Ukraińcy i Polacy. Językiem urzędów, szkół i działającego od 1875 roku uniwersytetu był niemiecki. Polacy mieli w mieście swoje stowarzyszenia i Dom Polski, który do dziś jest ośrodkiem tutejszej polskiej społeczności.

Zajęcie miasta

Na przełomie sierpnia i września 1914 roku armie austro-węgierskie przegrały bitwy we wschodniej Galicji i cofały się na zachód. 3 września Rosjanie zdobyli Lwów. Bukowina, broniona tylko przez nieliczne oddziały, znalazła się bez osłony. Władze krajowe i część mieszkańców wyjechały z Czerniowców, a burmistrz Salo Weisselberger poddał miasto bez walki. Rosjanie zajęli Czerniowce i większą część kraju. W czasie okupacji wywieźli w głąb Rosji jako zakładników kilku znanych obywateli, w tym samego burmistrza.

Miasto przechodzi z rąk do rąk

Pierwsza okupacja nie trwała długo. Około 20–22 października miasto odbił niewielki austro-węgierski oddział złożony z żandarmów, pospolitego ruszenia i ochotników, dowodzony przez pułkownika żandarmerii Eduarda Fischera. Pod koniec listopada Rosjanie wrócili, a Austriacy odzyskali Czerniowce w połowie lutego 1915 roku. Po raz trzeci wojska rosyjskie zajęły miasto w czerwcu 1916 roku, w czasie ofensywy Brusiłowa, i utrzymały je najdłużej, do sierpnia 1917 roku. Dokładne daty poszczególnych zmian źródła podają nieco różnie.

Częste przejścia frontu, rekwizycje i deportacje ciężko doświadczyły mieszkańców. Po rozpadzie Austro-Węgier w 1918 roku Czerniowce i cała Bukowina znalazły się w granicach Rumunii.