Początek bitwy nad Driną

8 września 1914 roku, po nocnych przeprawach przez graniczną rzekę Drinę, wojska austro-węgierskie zaczęły walkę o wzgórza zachodniej Serbii. Tak zaczęła się bitwa nad Driną, ciąg krwawych starć w górach nad rzeką, który trwał prawie cztery tygodnie i zamienił się w wojnę okopową. Brytyjska chronologia wojny notuje jej początek pod tą datą. Pierwsze próby przeprawy austro-węgierska 5 Armia podjęła już 7 września, a polska Wikipedia liczy bitwę od 6 września, włączając do niej serbską ofensywę w Sremie.

Przeprawy

Generał Oskar Potiorek rozpoczął drugą inwazję na Serbię dwiema armiami. Na dolnej Drinie, naprzeciw nizinnej Mačvy, nacierała 5 Armia generała Liboriusa von Franka. Dalej na południe, na środkowym biegu rzeki, nacierała 6 Armia, którą dowodził sam Potiorek.

Na północnym odcinku przeprawy zakończyły się dla Austro-Węgrów źle. Wczesną jesienią Drina była w wielu miejscach płytka i żołnierze przechodzili ją w bród, ale serbska 2 Armia generała Stepy Stepanovicia czekała na nich w okopach na drugim brzegu. Według różnych szacunków 5 Armia straciła w pierwszych starciach około 4 tysięcy ludzi a część jej oddziałów musiała się wycofać. Utrzymała tylko niewielkie przyczółki.

Na południu 8 września XV i XVI Korpus 6 Armii przekroczyły Drinę na odcinku od Zvornika po Ljuboviję. Brygady górskie, przyzwyczajone do walki w terenie, zaskoczyły słabszą serbską 3 Armię generała Pavle Jurišicia Šturma. W ciągu kilku dni Austro-Węgrzy wdarli się na grzbiety górskie ciągnące się wzdłuż rzeki: Gučevo nad Loznicą, Boranję i Jagodnję. Z nich prowadziły drogi w głąb kraju, w stronę Krupnja i Valjeva.

Góry zamiast równiny

Walki nad Driną wyglądały inaczej niż sierpniowa bitwa na górze Cer. Toczyły się w stromych, zalesionych górach, poprzecinanych głębokimi dolinami, gdzie trudno było przerzucać artylerię i zaopatrzenie. Każdy grzbiet i każdy szczyt stawał się osobnym polem bitwy. Obie strony szybko zaczęły kopać okopy, a na niektórych odcinkach dzieliło je tylko kilkadziesiąt, a nawet kilka metrów.

Szef sztabu armii serbskiej, wojewoda Radomir Putnik, uznał, że zagrożenie od zachodu jest groźniejsze niż korzyści z trwającej właśnie wyprawy do Sremu. 11 września nakazał odwrót za Sawę, a wojska 1 Armii generała Petara Bojovicia skierował forsownym marszem nad Drinę, przeciw 6 Armii.

Mačkov Kamen i wojna okopowa

Od połowy września Serbowie kontratakowali. Odbili część utraconych wzgórz, ale nie zdołali zepchnąć przeciwnika do rzeki. Kulminacją walk była kilkudniowa bitwa o Mačkov Kamen, szczyt w paśmie Jagodnji, który w dniach 20–22 września wielokrotnie przechodził z rąk do rąk. Wieczorem 22 września Serbowie wycofali się ze szczytu. Według serbskich danych na pobojowisku zostało około 2 tysięcy poległych obu stron, pochowanych później w kostnicy przy cerkwi w Krupnju, a straty serbskich dywizji w zabitych i rannych szły w tysiące.

Po tych starciach front ustabilizował się na grzbietach górskich nad Driną. Serbowie walczyli bez wystarczającej ilości amunicji, często w cywilnych ubraniach i opankach zamiast butów. Równocześnie wojska serbskie i czarnogórskie uderzyły na wschodnią Bośnię i 14 września zajęły Višegrad, ale nie utrzymały się tam długo. Za koniec bitwy nad Driną uznaje się zwykle 4 października. Wojna okopowa w tych górach trwała jednak aż do listopada, gdy Potiorek rozpoczął trzecią ofensywę.

Znaczenie

Bitwa nad Driną nie dała żadnej ze stron rozstrzygnięcia. Austro-Węgry przerwały serbską ofensywę w Sremie i utrzymały przyczółki na serbskim brzegu, ale nie przełamały obrony. Serbia obroniła się, zapłaciła jednak za to ogromnymi stratami i wyczerpała zapasy amunicji, co zaważyło na przebiegu walk jesienią. Serbowie nazywają walki na Gučevie pierwszą bitwą okopową I wojny światowej. Ślady okopów i lejów po minach widać na tych górach do dziś.