Bitwa nad Driną

Bitwa nad Driną to seria walk stoczonych we wrześniu i na początku października 1914 roku na zachodniej granicy Serbii. Wojska Austro-Węgier, niespełna trzy tygodnie po klęsce na górze Cer, ponownie przekroczyły graniczną rzekę Drinę. Tym razem nie zostały wyparte, ale nie zdołały też przełamać serbskiej obrony. Walki w górach nad Driną były jednymi z pierwszych w tej wojnie, w których obie strony na dłużej zakopały się w okopach.

Daty bitwy

Źródła różnie wyznaczają początek bitwy. Brytyjska chronologia wojny notuje go pod 8 września. Pierwsze próby przeprawy austro-węgierska 5 Armia podjęła 7 września, główne przeprawy nastąpiły w nocy z 7 na 8 września i w ciągu 8 września. Polska, niemiecka i serbska Wikipedia liczą bitwę od 6 września, bo włączają do niej walki na froncie Sawy, gdzie tego dnia zaczęła się serbska ofensywa w Sremie. Za koniec uznaje się zwykle 4 października, gdy wygasły ostatnie większe natarcia, a front ustabilizował się na długie tygodnie. Na tej stronie przyjmujemy daty 7 września – 4 października.

Tło

Po bitwie na górze Cer w sierpniu 1914 roku wojska austro-węgierskie wycofały się z Serbii. Dowódca sił bałkańskich, generał Oskar Potiorek, namiestnik Bośni i Hercegowiny, chciał jak najszybciej zmazać tę porażkę. Jego zadanie stało się trudniejsze, bo 2 Armię, która w sierpniu nacierała od północy, przerzucono do Galicji przeciw Rosjanom. Potiorek dysponował już tylko dwiema armiami: 5 Armią generała Liboriusa von Franka na dolnej Drinie i 6 Armią, którą dowodził osobiście, na środkowym biegu rzeki.

Serbowie tymczasem, pod naciskiem Rosji i Francji, przeszli do natarcia. 6 września 1 Armia generała Petara Bojovicia przekroczyła Sawę i weszła do austro-węgierskiego Sremu. Potiorek postanowił uderzyć przez Drinę w odsłonięte zachodnie skrzydło Serbii. Liczył, że zagrożenie serca kraju zmusi przeciwnika do porzucenia ofensywy na północy.

Przeprawy

Na dolnej Drinie, w nizinnej Mačvie, nacierała 5 Armia. Jej przeprawy trafiły na dobrze przygotowaną obronę serbskiej 2 Armii generała Stepy Stepanovicia. Rzeka była wtedy płytka i część piechoty przechodziła ją w bród, ale na drugim brzegu atakujących witał ogień serbskich karabinów i dział. Według różnych szacunków 5 Armia straciła w pierwszych dniach około 4 tysięcy ludzi, a część jej oddziałów musiała się wycofać na bośniacki brzeg. Utrzymała jednak przyczółki na prawym brzegu Driny.

Lepiej poszło 6 Armii. 8 września jej XV i XVI Korpus sforsowały rzekę na odcinku między Zvornikiem a Ljuboviją, między innymi po obu stronach ujścia Drinjačy. Brygady górskie zaskoczyły słabszą serbską 3 Armię generała Pavle Jurišicia Šturma. W ciągu kilku dni Austro-Węgrzy wdarli się na grzbiety górskie ciągnące się wzdłuż Driny, Gučevo nad Loznicą, Boranję i Jagodnję, skąd otwierała się droga w głąb Serbii, w stronę Valjeva.

Serbski kontratak

Szef sztabu armii serbskiej, wojewoda Radomir Putnik, uznał zagrożenie od zachodu za groźniejsze niż korzyści z wyprawy do Sremu. 11 września nakazał 1 Armii odwrót za Sawę, a jej dywizje skierował forsownym marszem na południe, przeciw 6 Armii. Bojović objął dowództwo na tym odcinku frontu.

Od połowy września Serbowie kontratakowali. Udało im się odzyskać znaczną część utraconych grzbietów, ale Austro-Węgrzy utrzymali kluczowe pozycje. Najkrwawsze walki rozegrały się o Mačkov Kamen, szczyt w paśmie Jagodnji. Serbowie zdobyli go, stracili i znów odbijali w kolejnych natarciach na bagnety, trwających kilka dni, a według serbskich opracowań najcięższych w dniach 20–22 września. Wieczorem 22 września serbskie dowództwo wydało rozkaz wycofania się ze szczytu. Sama serbska Dywizja Dunajska straciła według serbskiego ministerstwa obrony 5772 ludzi, w tym 118 oficerów. Pole bitwy było usłane ciałami poległych obu stron.

Wyprawa do Bośni

Równolegle Serbowie i ich sojusznicy z Czarnogóry uderzyli dalej na południe, w głąb wschodniej Bośni. Serbska grupa Užice i czarnogórska armia sandżacka 14 września zajęły Višegrad i posuwały się w stronę płaskowyżu Romanija, na przedpolach Sarajewa. Była to jednak wyprawa na zbyt słabych siłach. Pod koniec września Austro-Węgrzy odparli to natarcie, a w październiku Serbowie i Czarnogórcy wycofali się z Bośni.

Wojna w okopach

Po nieudanych natarciach obu stron front nad Driną zastygł. Na grzbietach Gučeva, Boranji i Jagodnji przeciwnicy okopali się w odległości kilkudziesięciu, a miejscami kilku metrów od siebie. Walczono granatami, bagnetami i minami podkładanymi pod pozycje wroga. Ślady okopów i lejów widoczne są w tych górach do dziś, a Serbowie nazywają walki na Gučevie pierwszą bitwą okopową wojny.

Dla armii serbskiej taki rodzaj wojny był wyniszczający. Kraj nie miał przemysłu zbrojeniowego, amunicji artyleryjskiej brakowało, a żołnierze często walczyli w tradycyjnych skórzanych opankach i we własnej, cywilnej odzieży. Niektóre dywizje traciły z różnych przyczyn nawet po sto ludzi dziennie.

Straty

Dane o stratach są bardzo rozbieżne. Polska i niemiecka Wikipedia podają około 17–17,5 tysiąca zabitych i rannych po stronie austro-węgierskiej i około 18,5 tysiąca po stronie serbskiej. Inne szacunki, obejmujące cały okres walk nad Driną, mówią o około 40 tysiącach strat austro-węgierskich i 30 tysiącach serbskich.

Znaczenie

Druga inwazja nie przyniosła Potiorkowi zwycięstwa, którego oczekiwał, ale nie była też klęską taką jak sierpniowa. Austro-Węgrzy przerwali serbską ofensywę w Sremie i utrzymali przyczółki na prawym brzegu Driny. Serbowie obronili swoje terytorium, zapłacili jednak ogromnymi stratami, a ich armia wyczerpała zapasy amunicji.

Na początku listopada Potiorek rozpoczął trzecią ofensywę. Osłabiona armia serbska musiała się wycofać w głąb kraju, a 2 grudnia Austro-Węgrzy zajęli Belgrad. Dopiero w bitwie nad Kolubarą, po dostawach amunicji od sojuszników, Serbowie przeszli do kontrofensywy i do połowy grudnia 1914 roku wyparli najeźdźców z kraju.