Włochy ogłaszają neutralność

3 sierpnia 1914 roku Królestwo Włoch ogłosiło neutralność w wojnie, która właśnie ogarniała Europę. Decyzję podjął dzień wcześniej rząd premiera Antonia Salandry i ministra spraw zagranicznych Antonina di San Giuliano. Był to cios dla Niemiec i Austro-Węgier, z którymi Włochy od 1882 roku tworzyły trójprzymierze.

Rząd w Rzymie uzasadniał swoją decyzję postanowieniami samego traktatu. Trójprzymierze było sojuszem obronnym: zobowiązywało sygnatariuszy do pomocy tylko w razie napaści na jednego z nich. Tymczasem to Austro-Węgry postawiły Serbii ultimatum i wypowiedziały jej wojnę, a Niemcy wypowiedziały wojnę Rosji i Francji. W ocenie Rzymu to państwa centralne były stroną atakującą, więc tzw. casus foederis, czyli sytuacja zobowiązująca do udziału w wojnie, nie zaistniał.

Włosi mieli też drugi argument. Traktat przewidywał, że Austro-Węgry uzgodnią z Włochami wszelkie działania na Bałkanach, które mogłyby naruszyć równowagę w regionie. Wiedeń nie uprzedził jednak Rzymu o ultimatum wobec Serbii. Włoskie władze uznały to za naruszenie zobowiązań sojuszniczych.

Za oficjalnymi argumentami kryły się głębsze powody. Włochy od dawna rywalizowały z Austro-Węgrami, a wiele włoskich środowisk domagało się przyłączenia Trydentu i Triestu, zamieszkanych w dużej części przez Włochów, lecz należących do monarchii habsburskiej. Kraj nie był też przygotowany do wielkiej wojny, a jego długie wybrzeża byłyby bezbronne wobec brytyjskiej i francuskiej floty.

Neutralność nie była ostatnim słowem Rzymu. W kolejnych miesiącach Włochy prowadziły rozmowy z obiema stronami, a w kwietniu 1915 roku zawarły z Ententą tajny traktat londyński. 23 maja 1915 roku wypowiedziały wojnę Austro-Węgrom, swojemu dawnemu sojusznikowi.