Zatonięcie HMS Pathfinder

5 września 1914 roku u wschodnich wybrzeży Szkocji, w pobliżu przylądka St Abbs Head, niemiecki okręt podwodny U-21 zatopił brytyjski krążownik zwiadowczy HMS Pathfinder. Był to pierwszy okręt wojenny Royal Navy zatopiony przez nieprzyjacielski okręt podwodny i zarazem pierwszy w historii okręt zatopiony torpedą samobieżną wystrzeloną z okrętu podwodnego.

Polowanie u wejścia do Firth of Forth

Pathfinder, zbudowany w latach 1903–1905 w stoczni Cammell Laird w Birkenhead, był szybkim, lekko uzbrojonym krążownikiem, przeznaczonym do prowadzenia flotylli niszczycieli. Na początku wojny prowadził 8 Flotyllę Niszczycieli stacjonującą w Rosyth, w zatoce Firth of Forth.

Na początku września U-21 pod dowództwem kapitanlejtnanta Ottona Hersinga zakradł się w te okolice, by polować na brytyjskie okręty. Według niektórych relacji Hersing wpłynął nawet w głąb zatoki, aż pod słynny most kolejowy Forth Bridge, a obsługa baterii nadbrzeżnej bez skutku ostrzelała wystający z wody peryskop. Potem U-21 wycofał się na otwarte morze i patrolował wybrzeże na południe od wyspy May, leżącej u wejścia do zatoki.

Kilka minut

Po południu 5 września Hersing dostrzegł przez peryskop samotny Pathfinder, który wracał z patrolu. Około 15.45 z odległości mniej więcej 1,8 kilometra wystrzelił jedną torpedę. Obserwatorzy na krążowniku zauważyli ślad torpedy, ale manewr uniku przyszedł za późno. Torpeda trafiła pod mostkiem, a jej wybuch spowodował eksplozję ładunków miotających w przedniej komorze amunicyjnej. Potężny wybuch rozerwał dziobową część okrętu, który złamał się i zatonął w ciągu kilku minut. Nie zdążono spuścić szalup.

Straty są trudne do ustalenia, bo nie wiadomo dokładnie, ile osób było na pokładzie. Zginęło około 260 ludzi. Ówczesna prasa podawała, że uratowano kilkudziesięciu, ale według nowszych badań katastrofę przeżyło zaledwie około dwudziestu marynarzy. Wśród ocalałych był dowódca okrętu, kapitan Francis Martin-Leake. Słup dymu nad miejscem katastrofy widziano z brzegu, a rozbitków ratowali między innymi rybacy z pobliskiego Eyemouth.

Nowa broń

Admiralicja początkowo ogłosiła, że Pathfinder wszedł na minę. Prawdopodobnie nie chciała przyznać, że okręty podwodne, uważane wówczas za broń niesprawdzoną, są zdolne zatopić okręt nawodny. Relacje świadków szybko jednak dotarły do prasy. Miesiąc wcześniej, w sierpniu, to Brytyjczycy odnieśli pierwszy sukces w walce z U-Bootami, gdy HMS Birmingham staranował U-15. Teraz Niemcy pokazali, że ich okręty podwodne są groźne nawet dla okrętów wojennych na pełnym morzu.

Już dwa tygodnie później, 22 września, inny U-Boot, U-9 kapitanlejtnanta Ottona Weddigena, zatopił w ciągu niewiele ponad godziny trzy stare brytyjskie krążowniki pancerne, zabijając prawie 1500 marynarzy. Otto Hersing stał się jednym z najsłynniejszych dowódców niemieckich okrętów podwodnych. W maju 1915 roku u wybrzeży Gallipoli zatopił dwa brytyjskie pancerniki, HMS Triumph i HMS Majestic.