Rosjanie zajmują Jarosław

21 września 1914 roku austro-węgierska 3 Armia generała Svetozara Boroevicia opuściła umocniony przyczółek w Jarosławiu, ostatnią pozycję, jaką armia monarchii utrzymywała jeszcze na wschodnim brzegu Sanu. Miasto przeszło w ręce Rosjan.

Przyczółek nad Sanem

Jarosław, stare miasto handlowe nad Sanem, od lat 70. XIX wieku był ważnym punktem austriackiego systemu obrony Galicji. Gdy Austria zaczęła budować twierdzę Przemyśl, leżący około 30 kilometrów na północ Jarosław miał bronić przepraw przez San. Rozbudowano garnizon, a miasto zamieniło się w wielki obóz wojskowy.

Latem 1914 roku przez Jarosław przeszły tysiące rezerwistów zmierzających na front. Budynki publiczne zamieniono w szpitale i magazyny. Austriackie władze wojskowe podejrzewały mieszkańców o szpiegowanie na rzecz Rosji i według miejskiej kroniki pod ścianą ratusza rozstrzelano sześć osób.

Odwrót za San

Po klęsce w bitwie galicyjskiej armie austro-węgierskie rozpoczęły wielki odwrót za San. W połowie września przeprawiły się przez rzekę, ale linii Sanu nie zdołały utrzymać. Przyczółek w Jarosławiu, broniony przez tylną straż 3 Armii, osłaniał wycofywanie się wojsk. 21 września i on został opuszczony, a cofające się oddziały ruszyły dalej na zachód, w stronę Wisłoki i Dunajca.

Daty zajęcia miasta różnią się w źródłach. Brytyjska chronologia i opracowania wojskowe podają 21 września, a historia miasta mówi, że Rosjanie byli w Jarosławiu już od 18 września. Możliwe, że rosyjskie oddziały weszły do części miasta, zanim Austriacy ostatecznie ewakuowali przyczółek.

Tymczasem kilkadziesiąt kilometrów na południe rosyjska 3 Armia generała Radko Dimitriewa zamykała pierścień wokół Przemyśla. Do 26 września twierdza z ponad stutysięczną załogą została całkowicie okrążona.

Pod rosyjskimi rządami

Pierwsza rosyjska okupacja trwała krótko. Rosjanie ustawili przed ratuszem szubienicę, by zastraszyć mieszkańców. Na początku października ruszyła kontrofensywa państw centralnych i 5 października Rosjanie wycofali się z Jarosławia na linię Sanu. 3 listopada wrócili jednak do miasta i zostali w nim ponad pół roku. Jarosław odbiły wojska niemieckie i austro-węgierskie dopiero 15 maja 1915 roku, po przełamaniu frontu pod Gorlicami. Dwudniowy ostrzał artyleryjski zniszczył wtedy lub poważnie uszkodził kilkaset domów.