Londyn broni blokady przed protestem USA

Brytyjska chronologia wojny odnotowuje pod 29 grudnia 1914 roku, że rząd brytyjski wysłał rządowi Stanów Zjednoczonych memorandum w obronie swojej polityki blokady. W opublikowanych dokumentach amerykańskiej dyplomacji nie udało się jednak znaleźć brytyjskiego pisma z tego dnia. Pod koniec grudnia to Waszyngton wystąpił z protestem, a minister spraw zagranicznych Edward Grey odpowiedział na niego dopiero w styczniu. Wpis w chronologii dotyczy zapewne tej wymiany not, choć jego data i opis nie zgadzają się z dokumentami.

Nota z 26 grudnia

26 grudnia sekretarz stanu William Jennings Bryan przesłał depeszą do ambasadora USA w Londynie Waltera Hinesa Page’a tekst noty, który ten 28 grudnia przekazał do Foreign Office. Grey był wtedy poza Londynem i wrócił dopiero 30 grudnia. Od października, gdy USA zrezygnowały z deklaracji londyńskiej, Amerykanie protestowali w sprawie poszczególnych statków, ale teraz po raz pierwszy tak szeroko zakwestionowali całą brytyjską politykę wobec handlu neutralnych. Nota była utrzymana w przyjaznym tonie, ale jej treść była stanowcza. Rząd USA stwierdzał, że z coraz większym niepokojem obserwuje, jak statki z amerykańskimi towarami płynącymi do neutralnych portów Europy są zatrzymywane na morzu, odprowadzane do portów brytyjskich i przetrzymywane tam nieraz tygodniami.

Waszyngton nie podważał na razie samych list kontrabandy, choć niektóre pozycje uważał za wątpliwe. Skarżył się na sposób traktowania ładunków płynących do krajów neutralnych. Jako przykład podawał miedź: ładunek dla odbiorcy w Szwecji zatrzymano, bo Szwecja nie zakazała wywozu miedzi, a ładunki miedzi płynące do Włoch także zatrzymywano, choć Włochy taki zakaz wprowadziły. Amerykanie przypominali, że w czasie wojny burskiej sam premier Wielkiej Brytanii lord Salisbury bronił zasady, że żywność można uznać za kontrabandę tylko wtedy, gdy wiadomo, że trafi do wojska przeciwnika. Według noty brytyjska polityka wykraczała poza „oczywistą konieczność” strony walczącej i nie znajdowała uzasadnienia w prawie międzynarodowym. Kończyło ją ostrzeżenie, że jeśli sytuacja się nie poprawi, w Stanach Zjednoczonych mogą narosnąć nastroje nieprzyjazne Wielkiej Brytanii.

Reakcja Londynu

30 grudnia Page donosił, że „Times” skomentował notę uprzejmie, ale zdawkowo, a bliska rządowi „Westminster Gazette” przyjaźnie. W części prasy pojawiły się jednak głosy, że nota jest dowodem wpływu niemieckiej propagandy w Ameryce. Następnego dnia Grey zapewnił ambasadora, że odpowie jak najszybciej i „w tym samym tonie”.

Wstępna odpowiedź nadeszła 7 stycznia 1915 roku. Grey zgodził się z zasadą, że strona walcząca może ingerować w handel neutralnych tylko w granicach koniecznych dla własnego bezpieczeństwa, ale zastrzegł, że nie dotyczy to kontrabandy płynącej w rzeczywistości do nieprzyjaciela. Przekonywał, że handel amerykański wcale nie ucierpiał tak bardzo. Według przytoczonych przez niego danych wywóz z Nowego Jorku do Danii wzrósł z 558 tysięcy dolarów w listopadzie 1913 roku do ponad 7 milionów w listopadzie 1914 roku, a do Szwecji i Norwegii kilkukrotnie. Wywóz miedzi z USA do Włoch zwiększył się w czasie wojny ponad dwukrotnie, a do krajów skandynawskich i Szwajcarii prawie pięciokrotnie. Zdaniem Greya było jasne, że duża część tego metalu trafia do Niemiec. Podkreślał, że z 773 statków, które od sierpnia popłynęły z USA do Holandii, Skandynawii i Włoch, przed sąd pryzowy trafiło tylko 8. W sprawie żywności nie chciał dać bezwarunkowych gwarancji, powołując się na łamanie przez przeciwnika „przyjętych reguł cywilizacji i ludzkości”.

Długi spór

Waszyngton przyjął wstępną odpowiedź spokojnie i czekał na pełną, którą Grey przesłał 10 lutego 1915 roku. Był to początek wymiany not, która trwała, z przerwami, aż do przystąpienia Stanów Zjednoczonych do wojny w 1917 roku. Prezydent Woodrow Wilson bronił praw neutralnych, ale nie chciał doprowadzić do zerwania z Londynem. Brytyjczycy z kolei zaostrzali kontrolę handlu stopniowo, starając się nie przekroczyć granicy, za którą Ameryka mogłaby zareagować czymś więcej niż protestem. Niemcy odpowiedziały na blokadę w lutym 1915 roku ogłoszeniem wód wokół Wysp Brytyjskich strefą wojenną, co wkrótce przyniosło Waszyngtonowi znacznie poważniejszy spór z Berlinem.