Rosja rozpoczyna powszechną mobilizację

31 lipca 1914 roku w całym Imperium Rosyjskim rozpoczęła się powszechna mobilizacja. Decyzję podjął poprzedniego dnia car Mikołaj II, po długich wahaniach i rozmowie z ministrem spraw zagranicznych Siergiejem Sazonowem. Rano w miastach imperium pojawiły się obwieszczenia wzywające rezerwistów do stawienia się w jednostkach, a telegramy mobilizacyjne dotarły do wszystkich okręgów wojskowych.

Mobilizacja obejmowała całą armię rosyjską, największą w Europie, także okręgi graniczące z Niemcami. Tym samym Rosja porzuciła ideę ograniczonej mobilizacji wymierzonej wyłącznie w Austro-Węgry. Dla Berlina była to zmiana zasadnicza: niemieckie plany wojenne zakładały, że Niemcy muszą uderzyć pierwsze, zanim rosyjska machina wojskowa w pełni się rozkręci.

Wiadomość o rosyjskiej mobilizacji dotarła do Berlina przed południem. Reakcja była natychmiastowa. Jeszcze tego samego dnia Niemcy ogłosiły stan zagrożenia wojennego, a wieczorem wystosowały do Rosji ultimatum, żądając wstrzymania wszelkich przygotowań wojskowych w ciągu dwunastu godzin.

Mikołaj II próbował jeszcze ratować pokój w korespondencji z cesarzem Wilhelmem II. W telegramie z 31 lipca tłumaczył, że wstrzymanie przygotowań wojskowych jest ze względów technicznych niemożliwe, ale zapewniał, że dopóki trwają rozmowy z Austro-Węgrami, rosyjskie wojska nie podejmą żadnych działań zaczepnych. W Berlinie nie traktowano już tych zapewnień poważnie.

Niemieccy sztabowcy spodziewali się, że Rosja będzie potrzebować wielu tygodni, by w pełni zmobilizować swoje siły. Mobilizacja przebiegła jednak sprawniej, niż zakładano. Już w połowie sierpnia wojska rosyjskie wkroczyły do Prus Wschodnich, zmuszając Niemcy do przerzucenia części sił z frontu zachodniego.