Wielka Brytania odrzuca niemiecką propozycję neutralności

30 lipca 1914 roku brytyjski minister spraw zagranicznych Edward Grey odpowiedział na propozycję, którą poprzedniego wieczoru kanclerz Theobald von Bethmann Hollweg złożył brytyjskiemu ambasadorowi w Berlinie. Niemcy chciały zapewnić sobie neutralność Wielkiej Brytanii w razie wojny z Francją i Rosją, obiecując w zamian, że nie zajmą terytoriów francuskich w Europie. Odpowiedź Greya była jednoznaczna: rząd brytyjski nie może ani przez chwilę rozważać zobowiązania się do neutralności na takich warunkach.

Grey wyjaśnił, dlaczego oferta jest nie do przyjęcia. Kanclerz w praktyce prosił Londyn, by bezczynnie przyglądał się, jak Niemcy odbierają Francji kolonie i pokonują ją w wojnie. Francja mogłaby zostać tak osłabiona, że nawet bez utraty ziem w Europie przestałaby być mocarstwem i znalazła się pod dominacją Niemiec. Zdaniem Greya zawarcie takiego układu kosztem Francji byłoby hańbą, po której dobre imię kraju nigdy by się nie odbudowało.

Równie ważna była sprawa Belgii. Niemiecka propozycja oznaczała w istocie, że Wielka Brytania miałaby wyrzec się zobowiązań wynikających z gwarancji belgijskiej neutralności, zapisanej w traktacie londyńskim z 1839 roku. Grey podkreślał, że Londyn musi zachować w tej sprawie pełną swobodę działania.

Odmowa nie była jednak zerwaniem rozmów. Grey zapewniał, że jeśli pokój w Europie uda się zachować, będzie dążył do porozumienia, które dałoby Niemcom i ich sojusznikom gwarancję, że Francja, Rosja i Wielka Brytania nie będą prowadzić wobec nich wrogiej polityki. Najpierw jednak trzeba było powstrzymać zbliżającą się wojnę.

Bethmann Hollweg już w nocy z 29 na 30 lipca, po otrzymaniu ostrzeżenia Greya przekazanego przez ambasadora w Londynie, zaczął naciskać na Wiedeń, by przyjął mediację. Pisał, że Niemcy nie dadzą się lekkomyślnie wciągnąć w światową pożogę. Na zmianę kursu było już jednak za późno: tego samego dnia car Mikołaj II zgodził się na powszechną mobilizację armii rosyjskiej.