Początek bitwy granicznej we Francji

Ówczesne kroniki wojny odnotowują 6 sierpnia 1914 roku jako początek tzw. bitwy granicznej. Pod tą nazwą kryje się nie jedno starcie, lecz cała seria bitew, które armie francuskie stoczyły z Niemcami w pierwszym miesiącu wojny, od Alzacji na południu po granicę belgijską na północy, aż do bitwy nad Marną na początku września.

Dwa plany wojenne

Na froncie zachodnim zderzyły się dwie przeciwstawne koncepcje. Niemcy, zgodnie z planem Schlieffena, skierowały główne siły przez Belgię, by obejść silnie umocnioną granicę francusko-niemiecką i okrążyć armię francuską od północy. Francja, pod dowództwem naczelnego wodza Josepha Joffre’a, realizowała plan ofensywny: jej armie miały uderzyć na wschód, do utraconych w 1871 roku Alzacji i Lotaryngii, a następnie przez Ardeny.

Przebieg

Pierwszym krokiem była francuska ofensywa w Alzacji. 7 sierpnia wojska francuskie wkroczyły na terytorium niemieckie, a następnego dnia zajęły Miluzę. W kolejnych tygodniach walki objęły całą granicę. Najważniejsze starcia tej fazy wojny opisujemy szczegółowo w dziale Bitwy:

• bitwa pod Miluzą w Alzacji (7–26 sierpnia),
• bitwa w Lotaryngii pod Morhange i Sarrebourgiem (14–25 sierpnia),
• bitwa w Ardenach (21–23 sierpnia),
• bitwa pod Charleroi nad Sambrą (21–23 sierpnia),
• bitwa pod Mons, w której walczyli Brytyjczycy (23 sierpnia).

Wcześniej, od 4 sierpnia, Belgowie bronili twierdzy Liège, co opisuje bitwa pod Liège.

Klęska ofensywy

Francuskie ofensywy w Lotaryngii i Ardenach załamały się pod ogniem niemieckiej artylerii i karabinów maszynowych. Francuska piechota, nacierająca w zwartych szykach i jaskrawych mundurach, ponosiła ogromne straty. 22 sierpnia był najkrwawszym dniem w historii armii francuskiej: zginęło około 27 tysięcy żołnierzy. Jednocześnie niemieckie prawe skrzydło przeszło przez Belgię i zagroziło lewemu skrzydłu armii francuskiej oraz Brytyjczykom.

Znaczenie

Bitwa graniczna zakończyła się zwycięstwem Niemiec. Pod koniec sierpnia wojska francuskie i brytyjskie rozpoczęły wielki odwrót w kierunku Paryża. Francuska doktryna ofensywy za wszelką cenę okazała się katastrofalna, a Joffre usunął wielu dowódców. Odwrót zatrzymał się dopiero nad Marną, gdzie na początku września Francuzi i Brytyjczycy powstrzymali niemieckie natarcie.