1914: Pierwsze starcia i bitwy graniczne
Bitwa pod Mons
- Daty:
- 23 sierpnia 1914
- Front:
- Front zachodni
- Miejsce:
- Mons i kanał Mons–Condé, Belgia
- Strony:
- Wielka BrytaniaJohn French, Horace Smith-Dorrien, Douglas HaigNiemcyAlexander von Kluck
- Wynik:
- Taktyczne zwycięstwo Niemiec. Brytyjczycy zadali ciężkie straty, ale musieli się wycofać.
- Autor:
- Łukasz Skowroń
- Tagi:
- Brytyjski Korpus Ekspedycyjny, Wielka Brytania, Niemcy, Belgia
Bitwa pod Mons, stoczona 23 sierpnia 1914 roku, była pierwszą bitwą Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego w I wojnie światowej. Brytyjczycy walczyli w Europie Zachodniej po raz pierwszy od bitwy pod Waterloo w 1815 roku, stoczonej zresztą niedaleko stąd.
Na drodze niemieckiego skrzydła
Korpus Ekspedycyjny, dowodzony przez marszałka Johna Frencha, przybył do Francji w drugim tygodniu sierpnia i zajął pozycje na lewo od francuskiej 5 Armii. 22 sierpnia Brytyjczycy stanęli wzdłuż kanału Mons–Condé w pobliżu belgijskiego miasta Mons. Nie wiedzieli, że wprost na nich maszeruje niemiecka 1 Armia generała Alexandra von Klucka, najsilniejsza armia skrajnego prawego skrzydła niemieckiego natarcia.
23 sierpnia
Rano 23 sierpnia Niemcy zaatakowali przeprawy przez kanał. Główny ciężar walki spadł na II Korpus generała Horace’a Smith-Dorriena, broniący linii kanału i wysuniętego łuku przy mostach w Nimy. I Korpus generała Douglasa Haiga był mniej zaangażowany.
Brytyjscy żołnierze byli zawodowcami, doskonale wyszkolonymi w szybkim i celnym strzelaniu z karabinu. Ich ogień był tak skuteczny, że według relacji Niemcy sądzili, iż mają przed sobą liczne karabiny maszynowe. Niemiecka piechota, nacierająca w zwartych szykach, poniosła ciężkie straty. Za obronę mostów w Nimy porucznik Maurice Dease i szeregowiec Sidney Godley otrzymali pierwsze w tej wojnie Krzyże Wiktorii.
Przewaga liczebna Niemców była jednak zbyt duża. Po południu przeprawili się przez kanał w kilku miejscach, a Brytyjczycy zaczęli wycofywać się na drugą linię. Wieczorem nadeszła wiadomość, że francuska 5 Armia po klęsce pod Charleroi rozpoczęła odwrót. Brytyjczykom groziło okrążenie.
Znaczenie
24 sierpnia Korpus Ekspedycyjny rozpoczął odwrót, który trwał niemal dwa tygodnie. 26 sierpnia II Korpus stoczył kolejną ciężką bitwę pod Le Cateau. Sama bitwa pod Mons była niewielka w porównaniu z ówczesnymi starciami francuskich i niemieckich armii, ale w brytyjskiej pamięci stała się legendą. Opowiadano nawet, że wycofujących się żołnierzy osłoniły zjawy aniołów.
Mons ma w brytyjskiej historii wymowę szczególną także z innego powodu. Na pobliskim cmentarzu St Symphorien spoczywa zarówno pierwszy, jak i ostatni żołnierz brytyjski poległy w tej wojnie. Drugi z nich zginął pod Mons rano 11 listopada 1918 roku, w ostatnich godzinach przed rozejmem.