Nowozelandczycy zajmują Samoa

30 sierpnia 1914 roku w Apii, stolicy Samoa Niemieckiego, opuszczono niemiecką flagę, a w jej miejsce wciągnięto brytyjską. Dzień wcześniej na wyspie Upolu wylądowały wojska Nowej Zelandii. Niemcy nie stawiali oporu. Samoa było drugą, po Togolandzie, niemiecką kolonią utraconą w tej wojnie, a dla Nowej Zelandii była to pierwsza operacja wojskowa I wojny światowej.

Prośba z Londynu

Kilka dni po wybuchu wojny rząd brytyjski zwrócił się do Nowej Zelandii z prośbą o zajęcie niemieckiej kolonii na Samoa. Chodziło przede wszystkim o radiostację w Apii, która mogła służyć niemieckim okrętom na Pacyfiku, w tym eskadrze admirała Maximiliana von Spee. Nowozelandczycy szybko sformowali ponad 1400-osobowy oddział, nazwany Samoańskim Oddziałem Wysuniętym Nowozelandzkich Sił Ekspedycyjnych. Dowodził nim podpułkownik Robert Logan.

15 sierpnia dwa transportowce wypłynęły z Wellington. Ponieważ niemiecka eskadra mogła przebywać gdzieś na Pacyfiku, konwój płynął pod silną eskortą. W Nowej Kaledonii dołączyły do niego australijski krążownik liniowy HMAS Australia, krążownik HMAS Melbourne i francuski krążownik pancerny Montcalm.

Bez jednego strzału

29 sierpnia okręty stanęły przed Apią. Gubernator Samoa, Erich Schultz(-Ewerth), nie miał żadnych sił zdolnych do obrony wyspy i nie chciał narażać mieszkańców na rozlew krwi. Postanowił nie stawiać oporu. Przed przybyciem Nowozelandczyków Niemcy unieszkodliwili radiostację. Żołnierze wylądowali bez przeszkód i zajęli najważniejsze budynki.

Następnego dnia, 30 sierpnia, przed budynkiem sądu w Apii odbyła się uroczystość. Logan odczytał proklamację, zgodnie z którą rząd Nowej Zelandii w imieniu króla Jerzego V obejmował okupację wszystkich niemieckich terytoriów na wyspach Samoa. Gubernatora Schultza i kilku wyższych urzędników wywieziono do Nowej Zelandii. Internowano ich na wyspie Motuihe koło Auckland, w obozie dla jeńców wysokiej rangi.

Dalsze losy

14 września przed Apią pojawiły się krążowniki pancerne admirała von Spee, Scharnhorst i Gneisenau. Admirał uznał jednak, że atak na port nie ma sensu, i odpłynął bez walki. Nowozelandzka okupacja trwała spokojnie do końca wojny.

Najtragiczniejszy rozdział nadszedł w listopadzie 1918 roku. Statek Talune przywiózł z Auckland na Samoa grypę hiszpankę. Nowozelandzka administracja nie wprowadziła kwarantanny i nie poradziła sobie z epidemią. Zmarło według różnych szacunków od 7,5 do 8,5 tysiąca osób, czyli około jednej piątej mieszkańców wysp. Tymczasem w sąsiednim Samoa Amerykańskim, które zamknęło porty dla przybyszów, nikt nie zmarł na grypę. Tragedia na długo obciążyła stosunki między Samoańczykami a Nowozelandczykami. W 2002 roku premier Nowej Zelandii przeprosiła Samoańczyków za błędy popełnione w czasie rządów kolonialnych.

Po wojnie Liga Narodów powierzyła Nowej Zelandii Samoa jako terytorium mandatowe. Wyspy odzyskały niepodległość w 1962 roku jako pierwsze z państw Polinezji.