Włosi wzmacniają Fiume

17 listopada 1918 roku do Fiume, dzisiejszej Rijeki, wkroczyły w pięciu kolumnach oddziały włoskiej 3 Armii pod dowództwem generała Enrica Asinariego di San Marzano. Jednocześnie z okrętów zeszli na ląd marynarze i piechota morska. Brytyjska chronologia wojny notuje pod 17 listopada protest jugosłowiańskiej Rady Narodowej przeciwko włoskiej okupacji Fiume, a pod 18 listopada wzmocnienie przez wojska włoskie dywizji morskiej, która stała w porcie od dwóch tygodni. Oba wydarzenia składały się na jedno: Włosi przejęli miasto, które do tej pory formalnie podlegało władzom Państwa Słoweńców, Chorwatów i Serbów.

Do połowy listopada w Fiume trwała dwuwładza. Pałac gubernatora i urzędy zajmowali ludzie Rady Narodowej w Zagrzebiu, a miasta strzegły chorwackie bataliony podpułkownika Petara Teslicia. Włoska Rada Narodowa, która 30 października ogłosiła połączenie z Włochami, mogła liczyć tylko na okręty w porcie, których załogi nie schodziły na ląd. 15 listopada z Zagrzebia przyjechał batalion wojska serbskiego z Dywizji Ochotniczej, liczący około 700 ludzi, pod dowództwem podpułkownika Vojina Maksimovicia. W odpowiedzi rząd włoski zezwolił na desant, a admirał Umberto Cagni wysłał do Fiume niszczyciel i krążownik z batalionem piechoty i karabinierami oraz statek z dwoma batalionami piechoty morskiej. Według chorwackich historyków włoski dowódca nakłonił Maksimovicia do opuszczenia miasta, obiecując, że wojska włoskie do niego nie wejdą, a porządku będą pilnować oddziały francuskie. Serbowie wycofali się do pobliskiej Kraljevicy, a zaraz potem do Fiume wkroczyli Włosi. Oddziały Teslicia rozbrojono, a władzę cywilną Rady Narodowej usunięto. Ile wojska przyszło z San Marzanem, nie wiadomo dokładnie. Opracowania podają od około 13 do 16 tysięcy żołnierzy, wśród nich grenadierów sardyńskich i kawalerię.

Włosi powoływali się na rozejm z Austro-Węgrami, który pozwalał sprzymierzonym zajmować punkty strategiczne. Traktat londyński z 1915 roku nie przyznawał im jednak Fiume, a międzysojusznicza komisja morska dla Adriatyku przeznaczyła zatokę Kvarner na strefę brytyjską. Dlatego obok Włochów w mieście stanęły także niewielkie oddziały innych sprzymierzonych. Francuzi obsadzili część portu, około 25 listopada przybył batalion piechoty brytyjskiej, a pod koniec miesiąca, według brytyjskiej chronologii 26 listopada, batalion amerykańskiego 332 pułku piechoty. Pułk ten walczył w 1918 roku na froncie włoskim i po rozejmie pozostał pod włoskim dowództwem. Siły włoskie przewyższały jednak pozostałe wielokrotnie, a wiosną 1919 roku stało ich w Fiume około 20 tysięcy.

Pod osłoną włoskiej armii miastem rządziła Włoska Rada Narodowa z lekarzem Antoniem Grossichem na czele. Chorwaci z Fiume i sąsiedniego Sušaku zostali odsunięci od władzy, a w grudniu włoski spis ludności, przez Chorwatów uznany za przeprowadzony pod przymusem, wykazał w mieście 62 procent Włochów. Utrata Fiume i włoskie postępy na wybrzeżu Dalmacji przyspieszyły decyzję Rady Narodowej w Zagrzebiu o szybkim zjednoczeniu z Serbią. Spór o miasto przeniósł się na konferencję pokojową w Paryżu, a we wrześniu 1919 roku Fiume zajęli ochotnicy Gabriele D’Annunzia.