Serbowie ponownie odbijają Belgrad

1 listopada 1918 roku do Belgradu wkroczyły wojska serbskiej 1 Armii wojewody Petara Bojovicia. Stolica Serbii, zdobyta przez Niemców i Austriaków w październiku 1915 roku, była okupowana przez trzy lata. W Serbii obowiązywał jeszcze kalendarz juliański, więc w serbskich dokumentach z tamtych dni wyzwolenie miasta nosi datę 19 października. Dziś Belgrad obchodzi tę rocznicę 1 listopada.

Pościg nad Dunaj

Po rozejmie z Bułgarią serbska 1 Armia szła na północ doliną Morawy. 12 października odzyskała Nisz, a w dniach 20–23 października przełamała opór niemieckich i austro-węgierskich dywizji pod Paraćinem. Według brytyjskiej historii oficjalnej Cyrila Fallsa przeciwnik prowadził już tylko walki opóźniające. Feldmarszałek Hermann Kövess von Kövesshaza, który dowodził wojskami państw centralnych na Bałkanach, postanowił wycofać je za Dunaj i Sawę. Przeprawa na odcinku od Smedereva po Šabac zaczęła się 25 października. Wojska przechodziły po mostach wojskowych i płynęły statkami, a osłaniały je monitory austro-węgierskiej flotylli dunajskiej. Odwrót przebiegał w porządku i zakończył się 1 listopada.

1 listopada

Według serbskich opracowań rano na ulicach miasta pojawili się pierwsi partyzanci-komitadżi. Około 10.30 do Belgradu wjechał szwadron kawalerii Dywizji Dunajskiej i dotarł aż do twierdzy Kalemegdan nad ujściem Sawy do Dunaju. Około 13.00 ostatni żołnierze okupanta odeszli na drugi brzeg, wysadzając za sobą mosty, w tym most kolejowy na Sawie. Około 15.00 serbska Dywizja Morawska i Dywizja Dunajska stanęły na linii Veliki Vračar–Banjica–Topčider–Banovo brdo i miasto było wolne. Falls pisze, że ostatnie łodzie ledwie zdążyły dobić do węgierskiego brzegu naprzeciw Belgradu, gdy Bojović triumfalnie wkraczał do stolicy. Serbskie dowództwo chciało przy tym oszczędzić miasto. Nie ostrzeliwano go z dział, by nie powtórzyły się zniszczenia z 1915 roku.

Belgrad był zrujnowany i ograbiony. Według serbskich źródeł przed odejściem żołnierze niemieccy splądrowali sklepy w centrum, od placu Slavija po Terazije, i przerwali dostawy wody i prądu. Liczba mieszkańców, przed wojną około 90 tysięcy, spadła podczas okupacji mniej więcej o połowę. Mimo to ludność witała żołnierzy z radością. Serbowie wracali do stolicy po raz drugi w tej wojnie. W grudniu 1914 roku odbili ją po niespełna dwóch tygodniach austro-węgierskiej okupacji.

Serbia wolna

Tego samego dnia patrole serbskiej 2 Armii dotarły nad Drinę. Jak podsumował Falls, Serbia została całkowicie oczyszczona z nieprzyjaciela, sześć tygodni po przełamaniu frontu pod Dobrym Polem. Na tym kończył się cel, który dowództwo sprzymierzonych oficjalnie wyznaczyło armiom, czyli linia Dunaju. Naczelny wódz armii sprzymierzonych na Wschodzie, generał Louis Franchet d’Espérey, mówił jednak swoim podwładnym, że nie zamierza zatrzymywać się nad rzeką ani godziny dłużej, niż to konieczne. W kolejnych dniach do Belgradu zaczęły napływać delegacje z Banatu, Sremu i Zagrzebia z prośbą o przysłanie serbskiego wojska, a 1 Armia przeszła Dunaj i Sawę na ziemie dawnych Węgier.