Alianci odbijają Nisz

12 października 1918 roku około południa do Niszu weszły pierwsze pododdziały serbskiego 1 Pułku Piechoty „Knjaz Miloš” z Dywizji Morawskiej, a godzinę później Serbowie panowali już nad całym miastem i jego najbliższą okolicą. Nisz, od lata 1914 roku wojenna stolica Serbii, od listopada 1915 roku był w rękach bułgarskich. Wejście do miasta zakończyło trzydniową bitwę na jego przedpolach. Brytyjska chronologia wojny notuje odzyskanie Niszu pod 11 października, ale serbskie opracowania, oparte na dokumentach sztabowych, zgodnie podają 12 października i tego dnia obchodzi się w Niszu rocznicę wyzwolenia. Niemiecki komunikat wojenny z 13 października potwierdzał, że miasto zajął nieprzyjaciel.

Niemieckie posiłki

Po rozejmie z Bułgarią Nisz stał się dla obu stron najważniejszym punktem w Serbii. Przez miasto przechodziły kolej i drogi z Bułgarii na północ, którymi wycofywały się wojska niemieckie i austro-węgierskie. Naczelne dowództwo niemieckie zamierzało zbudować nowy front na południe od miasta, a sam Nisz miał być jego główną bazą zaopatrzenia. Ściągano tu w pośpiechu posiłki: niemiecka 219 Dywizja stanęła okrakiem nad Morawą Południową na południe od Niszu, a na jej prawym skrzydle, na wzgórzach na południe od Prokuplja, wyładowywał się niemiecki Korpus Alpejski. Od wschodu, z Sofii, nadjeżdżała koleją 217 Dywizja. Austro-węgierska 30 Dywizja miała się wyładować w Kruševacu i Knjaževacu dopiero 12 października.

Serbska 1 Armia wojewody Petara Bojovicia była po tygodniu nieustannych marszów i walk zmęczona. Według serbskich opracowań dowództwo sprzymierzonych, wobec silnego nieprzyjaciela, polecało nawet wstrzymać natarcie, ale Bojović za zgodą serbskiego naczelnego dowództwa ruszył na miasto. Według brytyjskiej historii oficjalnej Cyrila Fallsa w miarę marszu przez odzyskiwane ziemie do serbskich dywizji napływali ochotnicy, a dawni przywódcy band komitadżich wychodzili ze swoimi oddziałami w góry i nękali nieprzyjaciela w wąwozach. Na prawym skrzydle armii szła francuska brygada kawalerii generała Jouinot-Gambetty.

Walki na przedpolach

Bitwa zaczęła się 10 października. Serbska Dywizja Morawska wspięła się tego dnia na pasmo Seličevica, panujące nad doliną Morawy i drogami do miasta, i wyszła na przedmieścia Niszu. Front niemieckiej 219 Dywizji został przełamany. Dywizja Dunajska, która próbowała oczyścić dolinę Toplicy na zachodzie, natrafiła na silny opór Niemców i poniosła ciężkie straty. Według serbskich opracowań dowódca niemieckiej 11 Armii, generał Kuno von Steuben, uznał jeszcze tego dnia bitwę o Nisz za przegraną i postanowił cofnąć się na linię Kraljevo–Kruševac–Knjaževac. Także 10 października naczelne dowództwo na Bałkanach objął austro-węgierski feldmarszałek Hermann Kövess von Kövesshaza, zdobywca Serbii z 1915 roku, który zdecydował się wycofać wojska za Dunaj i Sawę.

11 października Niemcy kilkakrotnie kontratakowali, a kilka batalionów niemieckiego 391 Pułku zagroziło odcięciem wysuniętego 1 Pułku, dowodzonego przez podpułkownika Stojana Nikolicia. Koleje z Pirotu i do Knjaževaca były pełne niemieckich pociągów. Zdobyte austriackie działo, ustawione przez Serbów na wzgórzu Gorica, trafiło w pociąg z amunicją na stacji Crveni Krst na północnym skraju miasta. Wybuch i pożar sparaliżowały ruch na stacji, a Niemcy porzucili pociągi.

12 października

Według serbskich opracowań w nocy na 12 października główne siły niemieckie odeszły na północ, zostawiając w południowych przedmieściach tylko słabe straże tylne. Na 12 października Bojović rozkazał wszystkim jednostkom energiczny pościg. Rano czołówka 1 Pułku stała na wzgórzu Gorica, a główne siły na Markovym Kale. Około południa pododdziały pułku weszły do miasta, a do 13.00 opanowały Nisz i najbliższą okolicę. Nikolić nie zatrzymał się w mieście: z własnej inicjatywy posłał batalion dalej na północ, na wzgórze Vinik, z którego słabe oddziały niemieckie zostały wyparte jeszcze tego dnia. Lewa kolumna Dywizji Morawskiej doszła do wsi Čamurlija, Dywizja Dunajska ścigała nieprzyjaciela na północ od Prokuplja, a serbska Dywizja Kawalerii wyzwoliła samo Prokuplje i przeprawiła się przez Morawę Południową. Niemiecki komunikat opisywał to tak, że wojska niemieckie pod naporem silniejszych ataków zgodnie z rozkazem ustąpiły na wzgórza na północ od miasta.

Prizren

Dzień wcześniej daleko na zachodzie, w Kosowie, wojska państw centralnych opuściły bez walki Prizren. Austro-węgierski komunikat z 11 października ogłosił, że oddziały cesarsko-królewskie wycofały się z Prisztiny i Prizrenu. Do miasta, w którym w listopadzie 1915 roku serbski rząd i król podjęli decyzję o odwrocie przez Albanię, weszły oddziały francuskiej 11 Kolonialnej Dywizji Piechoty. Część opracowań przypisuje udział w odzyskaniu miasta także Serbom i włoskiej 35 Dywizji. Szczegóły są słabo udokumentowane. Brytyjska chronologia notuje zajęcie Prizrenu przez Francuzów pod 11 października.

Droga nad Dunaj

Odzyskanie Niszu ostatecznie przecięło lądową łączność państw centralnych z Turcją. Niemcom nie udało się zbudować na południe od miasta trwałego frontu, a 11 Armia wycofywała się dalej. 13 i 14 października Serbowie ścigali ją ku Aleksinacowi i Knjaževacowi, a 15 października znów stanęli przed głównymi siłami nieprzyjaciela, nad Morawą Zachodnią i Timokiem. Trzy tygodnie później czołówki serbskiej 1 Armii dotarły do Belgradu.