Czechosłowacy w Jekaterynburgu

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 9 listopada 1918 roku, że czechosłowackie wojska w Jekaterynburgu na Uralu „ogłosiły niepodległość narodową”. W rzeczywistości nikt niczego tam nie ogłaszał. Państwo czechosłowackie powstało 28 października w Pradze, a żołnierze Korpusu Czechosłowackiego w Rosji uroczyście świętowali jego narodziny. Główna uroczystość odbyła się w Jekaterynburgu, gdzie pułki 2 Czechosłowackiej Dywizji Strzelców otrzymały poświęcone sztandary. Na 9 listopada zapraszał na nią brytyjski konsul w Jekaterynburgu Thomas Preston, ale według czechosłowackiego Związku Legionistów uroczystość odbyła się 10 listopada.

Uroczystość na placu

Do miasta przyjechali goście z Omska. Podpułkownik John Ward, dowódca brytyjskiego batalionu Pułku Middlesex, który dotarł do Omska w październiku, przywiózł orkiestrę i stu wybranych żołnierzy jako kompanię honorową. Tym samym pociągiem jechał wiceadmirał Aleksandr Kołczak, od kilku dni minister wojny i marynarki Ogólnorosyjskiego Rządu Tymczasowego, który wybierał się na front. Ward wspominał, że wyjazd z Omska opóźniał się przez całą noc z powodu rzekomych awarii wagonu admirała, i podejrzewał, że ktoś chciał im przeszkodzić. Po przyjeździe goście przeszli obok domu, w którym bolszewicy więzili rodzinę carską przed jej zamordowaniem w lipcu.

Uroczystość odbyła się na placu Szczepnym, zwanym też Monastyrskim, pod murami starego klasztoru. Plac otoczyły czechosłowackie oddziały piechoty, artylerii i kawalerii. Gdy wkraczał na niego generał Radola Gajda, dowódca wojsk w rejonie Jekaterynburga, ze sztabem i sztandarami, orkiestra brytyjska zagrała na prośbę gospodarzy hymn brytyjski, a cała armia sprezentowała broń. Ward pisał, że miał poczucie, iż „świętujemy narodziny narodu”. Sztandary poświęcił duchowny i wręczył je dowódcom pułków. Ward, który latem walczył z Czechosłowakami nad Ussuri, rozpoznał wśród nich znajomego oficera z tamtych dni, teraz pułkownika. Na bankiecie Kołczak wygłosił pierwsze ważne przemówienie jako minister, a Ward mówił o radości Wielkiej Brytanii z narodzin nowych narodów. Zaraz po uroczystości Kołczak i Brytyjczycy pojechali na front pod Kungur.

Zmęczony legion

Za oprawą kryło się zmęczenie. Legioniści od maja walczyli z bolszewikami wzdłuż Kolei Transsyberyjskiej i nad Wołgą, a jesienią ponosili porażki. Większość z nich chciała już tylko wrócić do domu, zwłaszcza że wojna z Niemcami i Austro-Węgrami właśnie się kończyła, a ich państwo już istniało. Politycznie kierowała nimi rezydująca w Jekaterynburgu filia Czechosłowackiej Rady Narodowej w Rosji. Jej członkowie, wychowani w demokratycznych ideach, nie ufali prawicowym rosyjskim oficerom.

Po przewrocie w Omsku, w którym tydzień później Kołczak przejął władzę jako Najwyższy Władca, filia Rady wystąpiła przeciw niemu. Według Warda pod koniec listopada Czechosłowacy ostatecznie odmówili udziału w przygotowywanej ofensywie na Perm, którą w grudniu poprowadził Gajda, wkrótce przyjęty na służbę rosyjską. W grudniu do Jekaterynburga przyjechał czechosłowacki minister wojny Milan Rastislav Štefánik. Nie zdołał podnieść ducha żołnierzy i wkrótce legion wycofano z frontu do ochrony Kolei Transsyberyjskiej. Na powrót do ojczyzny jego żołnierze czekali jeszcze ponad rok.