Portugalczycy w walce na froncie zachodnim

W nocy z 3 na 4 czerwca 1917 roku żołnierze Portugalskiego Korpusu Ekspedycyjnego (CEP) po raz pierwszy odpierali niemiecki atak na własne okopy. Około czwartej nad ranem, po ostrzale artyleryjskim, niemieckie oddziały szturmowe ruszyły przez ziemię niczyją we Flandrii francuskiej. Uderzyły na 35 Batalion Piechoty z Coimbry, który był w okopach pierwszej linii dopiero od dwóch dni. Opracowania różnie podają, gdzie dokładnie spadł wypad: na odcinku Neuve-Chapelle albo na sąsiednim Ferme du Bois. Z portugalskich okopów wystrzelono czerwone rakiety wzywające pomocy, portugalska artyleria ostrzelała przedpole, a batalion odparł napastników. Brytyjska chronologia wojny notuje pierwszą walkę Portugalczyków dopiero pod datą 17 czerwca, ale portugalscy historycy wojskowi zgodnie wskazują na noc z 3 na 4 czerwca.

Droga na pierwszą linię

Cztery miesiące po wylądowaniu pierwszej brygady w Breście Portugalczycy wchodzili na front stopniowo, według brytyjskiego wzoru. Od 2 kwietnia 1 Dywizja generała Manuela Gomesa da Costy przesuwała się bliżej linii frontu i uczyła się wojny okopowej przy brytyjskiej 49 Dywizji. Gomes da Costa był w rzeczywistości pułkownikiem, którego mianowano generałem tylko po to, by mógł objąć dowództwo dywizji. Portugalski historyk David Martelo widzi w tym dowód, jak mało było w kraju generałów zdolnych do dowodzenia w polu. Pierwsi żołnierze weszli do brytyjskich okopów 4 kwietnia i tego samego dnia zginął pierwszy portugalski żołnierz poległy na froncie zachodnim, António Gonçalves Curado. Oddziały szły do okopów zwykle na tydzień, przydzielone do brytyjskich kompanii, i wracały na tyły. 7 maja pierwsza portugalska kompania zajęła samodzielnie stanowisko na pierwszej linii, a według Filipe Ribeiro de Menesesa 30 maja 1 Brygada przejęła odcinek Ferme du Bois.

Portugalczycy podlegali brytyjskiemu XI Korpusowi generała Richarda Hakinga w 1 Armii generała Henry’ego Horne’a. Był to płaski, podmokły teren w dolinie Leie (Lys), w miejscu, gdzie Brytyjczycy stoczyli w marcu 1915 roku bitwę pod Neuve-Chapelle. Niemcy trzymali tu nieliczne wzniesienia i mieli lepszą obserwację. Odcinek uchodził jednak za spokojny: Brytyjczycy szykowali się do wielkich operacji dalej na północy, we Flandrii belgijskiej, a Niemcy trzymali się w tym rejonie defensywy. Codzienność frontu wyglądała tak samo jak wszędzie: ostrzał artyleryjski, patrole i wypady na okopy przeciwnika.

Co było dalej

W nocy z 12 na 13 czerwca Niemcy przeprowadzili silniejszy atak na odcinki Ferme du Bois i Neuve-Chapelle i znów zostali odparci, tym razem przez 2, 3 i 7 Batalion. Według Martela w czerwcu takich ataków było kilka. 16 czerwca 2 Brygada przejęła według Menesesa odcinek Neuve-Chapelle, tak że Portugalczycy trzymali front całej dywizji. Martelo pisze natomiast, że dowództwo 1 Dywizji przejęło odpowiedzialność za cały odcinek dywizyjny, poszerzony o Fauquissart na północy, dopiero 3 lipca. Do 5 listopada 1917 roku, gdy CEP stał się korpusem dwóch dywizji z własnym odcinkiem frontu, w walkach zginęło według Martela 352 portugalskich żołnierzy, a z wypadków, chorób i gazów jeszcze ponad stu.

Dla rządu w Lizbonie wejście portugalskich batalionów na pierwszą linię było dowodem, że Portugalia nie jest tylko nominalnym sojusznikiem. Brytyjczycy zachowali jednak wątpliwości co do wartości słabo wyszkolonego korpusu. Wkrótce zaczęły się też kłopoty z uzupełnieniami, bo brytyjskie statki przewoziły teraz przez Atlantyk przede wszystkim Amerykanów.