Niemcy zajmują Charków

Na początku kwietnia 1918 roku państwa centralne zajęły Charków, największe miasto wschodniej Ukrainy i główny ośrodek radzieckiej władzy na lewym brzegu Dniepru. Brytyjska chronologia wojny i część opracowań podają datę 8 kwietnia, inne, zwłaszcza rosyjskie, 7 kwietnia. Według rosyjskich relacji niemieckie oddziały weszły do miasta od strony szosy połtawskiej, a przywódcy miejscowych bolszewików opuścili gmach rady miejskiej dopiero wtedy, gdy Niemcy zajęli dworzec. Według ukraińskich opracowań bolszewicy ostatecznie opuścili Charków 8 kwietnia i wtedy weszły do niego wojska niemieckie, a ukraińscy żołnierze dotarli do miasta dzień później.

Stolica czerwonej Ukrainy

Charków był od grudnia 1917 roku twierdzą bolszewików na Ukrainie. To tu, po klęsce w Kijowie, zebrali się delegaci rad, którzy ogłosili radziecką republikę ukraińską jako przeciwwagę dla Centralnej Rady. W lutym 1918 roku miasto zostało stolicą Doniecko-Krzyworoskiej Republiki Radzieckiej, którą kierował stary bolszewik Fiodor Siergiejew, znany jako Artiom. Republika obejmowała gubernie charkowską i jekaterynosławską oraz zagłębie węglowe nad Dońcem i uważała się za część Rosji radzieckiej, a nie Ukrainy. Jej przywódcy liczyli, że dzięki temu traktat brzeski, w którym Rosja zobowiązała się do uznania Ukrainy i wycofania z niej wojsk, nie obejmie ich ziem. Niemcy nie zamierzali tego uznać.

Marsz od Połtawy

Po zajęciu Połtawy 29 marca Niemcy i oddziały Ukraińskiej Republiki Ludowej ruszyli wzdłuż kolei na Charków. Główną siłą ukraińską była Dywizja Zaporoska generała Ołeksandra Natijewa, której pułki prowadził w walce pułkownik Petro Bołboczan. Według ukraińskiego historyka Wiktora Sawczenki Niemcy przełamali obronę czerwonych pod stacją Lubotyn na zachód od miasta i rozbili część oddziałów, które próbowały ją utrzymać. Czerwonogwardziści i robotnicy z Donbasu nie mogli się mierzyć z regularnym wojskiem, a dowództwo radzieckie nie panowało nad własnymi formacjami.

Rząd Doniecko-Krzyworoskiej Republiki wyjechał z Charkowa do Ługańska. Pod koniec kwietnia, gdy Niemcy podeszli także pod to miasto, uciekł dalej, do Rosji. Z oddziałów, które wycofywały się z Donbasu, Klimient Woroszyłow utworzył armię, która przebiła się nad Wołgę, do Carycyna.

Pod niemieckim garnizonem

Po wejściu do miasta wojska niemieckie i ukraińskie urządziły wspólną defiladę z udziałem Natijewa. Bołboczan, za zgodą swojego dowódcy, mianował tymczasowym komendantem guberni pułkownika Ołeksandra Szapowała. 9 kwietnia ukraińskie ministerstwo wojny rozwinęło Dywizję Zaporoską w korpus, który niebawem wysłano na Krym i do Donbasu.

Prawdziwa władza w Charkowie należała jednak do Niemców. Miasto leżało w ich strefie okupacyjnej, a garnizon niemiecki stał w nim do jesieni. Z Charkowa niemieckie oddziały ruszyły dalej na wschód i na północ, przekraczając granice ziem, które traktat brzeski przyznawał Ukrainie. Zatrzymały się dopiero na początku maja, gdy na stacji Korieniewo w guberni kurskiej zawarto rozejm z wojskami radzieckimi. Zdobycie Charkowa oznaczało upadek bolszewickiej władzy na większości lewobrzeżnej Ukrainy.