Brytyjczycy zajmują Neu Langenburg

Brytyjska chronologia wojny podaje, że 27 maja 1916 roku wojska brytyjskie zajęły Neu Langenburg, dzisiejsze Tukuyu w południowej Tanzanii. Był to ośrodek administracyjny niemieckiego okręgu Langenburg, położony na chłodnych zboczach gór, na wysokości około 1500 metrów, u stóp wulkanu Rungwe, kilkadziesiąt kilometrów na północ od jeziora Niasa. Brytyjska historia oficjalna (Hordern) rozkłada to wydarzenie na kilka dni. Wieczorem 27 maja straż przednia kolumny podpułkownika G. M. P. Hawthorna zajęła Masoko, kilka kilometrów od miasta, gdzie stacjonowała niemiecka 5 Kompania Polowa, i znalazła tam zapasy amunicji i żywności. Do samego Neu Langenburga kolumna majora R. L. Flindta weszła według Horderna dopiero 29 maja, bez walki. Ostatni Niemcy opuścili miasto poprzedniej nocy, zostawiając żywność, amunicję i magazyny.

Miasto powstało na początku XX wieku. Nazwę wzięło od dawnej stacji Langenburg nad brzegiem jeziora Niasa, którą Niemcy porzucili, gdy podniósł się poziom wody. Od 1901 roku mieściły się tu władze okręgu. Neu Langenburg miał pocztę, kilka sklepów i połączenie heliografem z innymi stacjami kolonii. Leżał też na skrzyżowaniu dróg. Najważniejsza z nich prowadziła na północny wschód, do Iringi i dalej ku kolei centralnej.

Pościg bez bitwy

Neu Langenburg był głównym celem pierwszej fazy ofensywy brygadiera Edwarda Northeya, który 25 maja ruszył z czterema kolumnami z Niasy i Rodezji Północnej. Niemieckie załogi z Ipiany i Igamby wycofały się bez walki właśnie w tę stronę, a Northey chciał je tu osaczyć. Kolumny Hawthorna (1 Batalion King’s African Rifles i szwadron Strzelców Południowoafrykańskich, razem około 800 ludzi) i Flindta (szwadron Strzelców Południowoafrykańskich i dwie kompanie King’s African Rifles, około 400 ludzi) miały podejść do miasta od południowego wschodu i południowego zachodu. Kolumna podpułkownika E. Rodgera miała zamknąć drogę od północy. Plan zawiódł, bo Rodger nie zdołał zatrzymać załogi posterunku Luwiwa. Ta wymknęła mu się w nocy z 27 na 28 maja. Flindt parł naprzód bez artylerii, bo jego działa nie przeszły po trudnej ścieżce i musiały zawrócić.

Niemcy nie zamierzali bronić miasta. Wszystko wskazywało na to, że cofają się na północny wschód, w stronę Iringi. Hawthorn dostał rozkaz, by zagrodzić im tę drogę, i 31 maja zebrał swoją kolumnę w Mwakaleli, na trakcie z Neu Langenburga do Iringi. Flindta wysłano kilkanaście kilometrów na północny zachód, do Rungwe, gdzie przeszedł pod rozkazy Rodgera. Jeden z brytyjskich oficerów, który brał udział w tym marszu, wspominał, że miejscowi Nyakyusa (Wankondi) siedzieli spokojnie przed chatami, a ich bydło pasło się, jakby wojna ich nie dotyczyła. Jego zdaniem przyjmowali przybycie Brytyjczyków jak mile widzianą zmianę władzy.

Nowa baza

Zajęcie Neu Langenburga pozwoliło Northeyowi przenieść zaopatrzenie z odległej Karongi do Mwaya, przystani na północnym krańcu jeziora Niasa, skąd droga przez Neu Langenburg prowadziła do kolumn idących na północ. Przeniesienie bazy skończono do 31 maja. Northey nazwał je w swoim raporcie z 2 czerwca „najciekawszą częścią” tych działań. Saperzy południowoafrykańscy poprowadzili potem z Mwaya przez Neu Langenburg drogę dla samochodów. Miasto, skrzyżowanie dróg i dawną stolicę okręgu, Northey uczynił swoją kwaterą główną i stąd przygotowywał marsz na Iringę.