Niemcy zajmują Odessę

13 marca 1918 roku po południu wojska państw centralnych zajęły Odessę, największy port nad Morzem Czarnym i jedno z największych miast dawnego imperium rosyjskiego. Według komunikatu wiedeńskiego od zachodu podchodziły bataliony niemieckie, a przez dworzec towarowy wdarła się do miasta straż przednia austro-węgierskiej dywizji pod dowództwem generała majora Alfreda von Zeidlera. Niemiecki komunikat z 14 marca przedstawiał to odwrotnie: Odessę zajęli Niemcy, którzy po walce z „bandami” na Mołdawance weszli do miasta, a Austriacy przyszli za nimi. Oba mocarstwa ścigały się do miasta i każde chciało być w nim pierwsze.

Odeska Republika Radziecka

Od stycznia władzę w Odessie sprawował Rumczerod, komitet wykonawczy rad Frontu Rumuńskiego, Floty Czarnomorskiej i Odessy. Po walkach ulicznych z oddziałami Centralnej Rady w drugiej połowie stycznia proklamował on na przełomie stycznia i lutego Odeską Republikę Radziecką, która uznawała zwierzchnictwo rządu Lenina. Jej siłami zbrojnymi dowodził Michaił Murawjow, który wcześniej zdobył Kijów. W mieście szalał terror. Marynarze trzymali aresztowanych oficerów na okrętach, gdzie wielu zamordowano, a według części rosyjskich badaczy bez sądu zginęło w Odessie nawet do 2 tysięcy ludzi.

Republika prowadziła też własną wojnę z Rumunią o Besarabię. Pod koniec lutego oddziały Murawjowa odniosły kilka zwycięstw nad Dniestrem, a 5 i 9 marca Rumunia i władze radzieckie podpisały protokół, w którym Rumuni obiecali wycofać się z Besarabii. Prawdziwe zagrożenie nadciągało jednak z północnego zachodu. Od 27–28 lutego na Podole wkraczały wojska austro-węgierskie, głównie z 2 Armii feldmarszałka Eduarda von Böhm-Ermollego. Na początku marca zajęły węzeł kolejowy w Żmerynce i ruszyły koleją na Odessę. Równocześnie niemieckie oddziały ruszyły z Rumunii przez Braiłę, Gałacz i Bendery, za zgodą rządu w Jassach, który kilka dni wcześniej przyjął wstępne warunki pokoju.

Ucieczka bolszewików

Bolszewicy nie mieli czym bronić miasta. Po porażkach na stacjach Birzuła i Słobódka ich oddziały cofnęły się pod samą Odessę. Murawjow miał się skarżyć, że z miasta liczącego 120 tysięcy robotników zgłosiło się do obrony zaledwie pięciuset czerwonoarmistów, a regularne oddziały odmówiły walki. Rada odeska zdecydowała, by nie bronić miasta. Władze republiki, Rumczerod i część oddziałów odpłynęły do Sewastopola na pancernikach „Sinop” i „Rostisław” oraz krążowniku „Ałmaz”, zabierając archiwa, pieniądze i sprzęt wojskowy. 13 marca Odeska Republika Radziecka przestała istnieć.

Podział Ukrainy

Wyścig do Odessy był objawem szerszego sporu. Niemcy i Austro-Węgry weszły na Ukrainę jako sprzymierzeńcy Centralnej Rady, ale nie miały wspólnego dowództwa ani ustalonych stref. Każde mocarstwo chciało zająć jak najwięcej żyznych ziem i portów, przez które miało płynąć ukraińskie zboże. Spór rozstrzygnięto dopiero pod koniec marca. Według porozumienia obu naczelnych dowództw do strefy austro-węgierskiej weszły gubernie podolska, chersońska i jekaterynosławska oraz południowo-zachodnia część Wołynia, a do niemieckiej pozostałe gubernie, z Kijowem, Połtawą, Charkowem i Taurydą. Nad Morzem Czarnym Austriacy zatrzymali Odessę i Chersoń, a Niemcy Mikołajów i Sewastopol. Kolej i żegluga na całej Ukrainie przeszły pod kontrolę niemiecką.

Odessa stała się siedzibą dowództwa austro-węgierskiej armii na Ukrainie. Okupacja trwała do końca 1918 roku. Po klęsce państw centralnych do miasta weszły wojska ukraińskiego Dyrektoriatu, a potem wojska Ententy.