Eduard von Böhm-Ermolli

Eduard von Böhm-Ermolli dowodził austro-węgierską 2 Armią od pierwszego miesiąca wojny do maja 1918 roku. Niewielu generałów tej wojny tak długo pozostawało na jednym stanowisku. Jego armia walczyła najpierw na granicy serbskiej, potem w Galicji, w Królestwie Polskim i w Karpatach, a 22 czerwca 1915 roku wkroczyła do odzyskanego Lwowa. Od jesieni 1915 roku Böhm-Ermolli dowodził grupą armii w Galicji Wschodniej, która przetrwała ofensywę Brusiłowa lepiej niż inne, a w lipcu 1917 roku odparła ofensywę Kiereńskiego i odrzuciła Rosjan nad Zbrucz. Nie był strategiem na miarę Conrada ani bohaterem prasy jak Dankl, ale uchodził za jednego z najsolidniejszych generałów monarchii. Szczególnie cenili go Niemcy, pod których zwierzchnictwem spędził dużą część wojny.

Przed wojną

Urodził się 12 lutego 1856 roku w Ankonie, wówczas w Państwie Kościelnym, gdzie stacjonował austriacki garnizon. Jego ojciec Georg Böhm, pochodzący z Moraw, był podoficerem, który za męstwo w bitwie pod Novarą w 1849 roku dostał awans na oficera. Matka, Maria Josepha Ermolli, była Włoszką. W 1885 roku ojciec, już emerytowany major, otrzymał szlachectwo i prawo dodania do nazwiska rodowego nazwiska żony. Rodzina mieszkała w garnizonowej Opawie na Śląsku Austriackim, z którą Eduard związał się na całe życie.

Ukończył szkołę kadetów w St. Pölten i Akademię Terezjańską w Wiener Neustadt, w 1875 roku został podporucznikiem dragonów, a po szkole wojennej w Wiedniu służył w sztabach i w kawalerii. Wiele lat spędził w Galicji. Był oficerem sztabu brygady we Lwowie, dowodził szwadronem ułanów w Brzeżanach i pułkami ułanów w Brodach i w Gródku, a od 1905 roku dywizją kawalerii, a potem 12 Dywizją Piechoty w Krakowie. W 1911 roku objął I Korpus w Krakowie, a w 1912 roku został generałem kawalerii. Znał więc Galicję, w której miał walczyć, lepiej niż większość generałów monarchii.

1914: Serbia, Lwów, Polska

Po mobilizacji Böhm-Ermolli objął 2 Armię. W planach wojennych była ona rezerwą, która w razie wojny z samą Serbią miała iść na Bałkany, a w razie wojny z Rosją do Galicji. Szef sztabu generalnego Franz Conrad von Hötzendorf wysłał ją najpierw nad Sawę i Dunaj, a gdy Rosja przystąpiła do wojny, transportów nie dało się od razu zawrócić. Część wojsk 2 Armii wzięła udział w pierwszych walkach kampanii serbskiej, między innymi pod Šabacem. Dowództwo armii opuściło Bałkany dopiero 21 sierpnia, a jej korpusy dojeżdżały do Galicji do końca miesiąca.

Tymczasem w Galicji Wschodniej Rosjanie rozbili 3 Armię i grupę Hermanna Kövessa, która miała stać się trzonem armii Böhm-Ermollego, a 3 września zajęli Lwów. W bitwie pod Gródkiem i Rawą Ruską 2 Armia nacierała od 8 września znad Wereszycy obok 3 Armii, a przez chwilę w austriackim sztabie wierzono, że Lwów jest w zasięgu. Natarcie załamało się jednak w ciągu kilku dni, a 11 września Conrad nakazał odwrót całego frontu. W październiku armia Böhm-Ermollego nadciągnęła z Karpat w bitwie pod Chyrowem, odbiła Przełęcz Użocką, ale nie zdołała przełamać rosyjskiej 8 Armii Aleksieja Brusiłowa.

W listopadzie, na prośbę Niemców, dowództwo 2 Armii z dwoma korpusami przewieziono koleją na Śląsk. W czasie bitwy pod Łodzią armia osłaniała południowe skrzydło Niemców nad Wartą, a zimą prowadziła wojnę pozycyjną pod Bełchatowem i Piotrkowem, obok pruskiego Korpusu Landwehry generała Remusa von Woyrscha. Böhm-Ermolli dobrze układał sobie stosunki z niemieckimi sąsiadami, czego Conradowi często brakowało.

1915: Karpaty i Lwów

W lutym 1915 roku Conrad przerzucił 2 Armię w Karpaty, do zimowej bitwy, która miała uwolnić oblężony Przemyśl. 27 lutego jej wojska ruszyły w stronę Baligrodu i Leska, w śniegu i mrozie, przeciw dobrze okopanym Rosjanom. Natarcie utknęło już następnego dnia, a kolejne próby kończyły się ciężkimi stratami. 22 marca Przemyśl skapitulował, a Böhm-Ermolli przez kolejne tygodnie bronił się na grzbietach Karpat przed rosyjską kontrofensywą.

Po przełamaniu pod Gorlicami 2 Armia zeszła z gór. W maju i czerwcu walczyła o odbicie Przemyśla i w bitwie pod Mościskami i Lubaczowem, a potem na pozycjach gródeckich. Gdy niemiecka 11 Armia Augusta von Mackensena przełamała obronę na północy, korpusy Böhm-Ermollego zdobyły umocnienia na zachodnim przedpolu Lwowa, a 22 czerwca 1915 roku wkroczyły do miasta. Po południu do Lwowa przyjechał sam Böhm-Ermolli ze sztabem, witany przez mieszkańców, którzy przez 293 dni żyli pod rosyjską okupacją. Wkrótce potem jego armia walczyła nad Gniłą Lipą.

We wrześniu 1915 roku, w czasie nieudanej ofensywy na Wołyniu i nad Seretem, Böhm-Ermolli objął dowództwo grupy armii złożonej z jego 2 Armii i sąsiednich wojsk. W bitwie pod Tarnopolem Rosjanie zatrzymali natarcie, a Böhm-Ermolli 11 września wstrzymał atak na Zbaraż. Front ustalił się na linii Brody–Złoczów–Strypa i trwał w tym miejscu prawie dwa lata.

1916–1917: Brusiłow i Kiereński

1 maja 1916 roku Böhm-Ermolli został generałem pułkownikiem. W czasie ofensywy Brusiłowa, gdy sąsiednie armie austro-węgierskie pod Łuckiem i w Bukowinie załamały się w pierwszych dniach, 2 Armia na wschód od Brodów i nad górną Ikwą utrzymała większość swoich pozycji, choć pod koniec lipca Rosjanie zdobyli Brody. Pod koniec lipca północną część frontu, aż po rejon Brodów, objął Paul von Hindenburg, który na początku sierpnia odwiedził Böhm-Ermollego we Lwowie razem z Erichem Ludendorffem. Dla Niemców był generałem, z którym dobrze się współpracowało.

Latem 1917 roku front od Brodów po Karpaty trzymała jego grupa armii: austro-węgierska 2 Armia na północy i niemiecko-austriacka Armia Południowa nad Złotą Lipą. 1 lipca uderzyła na nią ofensywa Kiereńskiego. Pod Koniuchami i Zborowem Rosjanie, z walczącą u ich boku brygadą czechosłowacką, rozbili dwie austro-węgierskie dywizje, ale pod Brzeżanami Armia Południowa odparła natarcie, a całe uderzenie szybko wygasło. 19 lipca przyszła odpowiedź. Niemieckie dywizje sprowadzone z zachodu, wspólnie z wojskami Böhm-Ermollego, przełamały front pod Złoczowem, zajęły Tarnopol i odrzuciły rozbite armie rosyjskie. 27 lipca Böhm-Ermolli nakazał zająć nad Zbruczem stałe pozycje. Za tę kampanię otrzymał Krzyż Komandorski Orderu Marii Teresy i dziedziczny tytuł barona, a 31 stycznia 1918 roku został marszałkiem polnym.

1918: Ukraina

Po zawarciu pokoju z Ukraińską Republiką Ludową i zerwaniu rozmów z bolszewikami Niemcy ruszyli w głąb Ukrainy. Cesarz Karol I początkowo nie chciał w tym uczestniczyć, ale 24 lutego ustąpił, bo monarchia rozpaczliwie potrzebowała ukraińskiego zboża. 27–28 lutego wojska 2 Armii weszły na Podole, w marcu zajęły Żmerynkę, a 13 marca razem z Niemcami wkroczyły do Odessy. Na początku kwietnia Böhm-Ermolli przeniósł do Odessy swoją kwaterę. Jego głównym zadaniem było ściąganie żywności dla głodującej Austrii. W marcu cesarz polecił mu przeprowadzać rekwizycje bezwzględnie, a w razie potrzeby siłą.

Na Ukrainie szybko doszło do sporów z Niemcami o strefy okupacyjne, koleje i podział zdobyczy. W maju 1918 roku Böhm-Ermolli stracił dowództwo, a jego grupę armii rozwiązano. Wojska w Odessie, przemianowane na Armię Wschodnią, objął pod koniec maja generał Alfred Krauss. Böhm-Ermolli do końca wojny nie dostał już żadnego dowództwa.

Po wojnie

Po rozpadzie monarchii osiadł w Opawie, która znalazła się w Czechosłowacji. Państwo czechosłowackie wypłacało mu emeryturę i nadało mu stopień generała w stanie spoczynku, w 1928 roku generała armii, choć nigdy nie służył w jego wojsku. Po układzie monachijskim i zajęciu Sudetów w 1938 roku został obywatelem Rzeszy. W 1940 roku, jako jedyny żyjący marszałek polny dawnej monarchii, otrzymał honorowy stopień feldmarszałka Wehrmachtu i honorowe szefostwo pułku piechoty w Opawie. Zmarł w Opawie 9 grudnia 1941 roku w wieku 85 lat. W Wiedniu urządzono mu państwowy pogrzeb, na którym armię niemiecką reprezentował feldmarszałek Wilhelm Keitel. Pochowano go w Opawie.

Ocena

Böhm-Ermolli nie ma bogatej literatury. Historycy wojskowi uważają go za jednego z najzdolniejszych i najbardziej niezawodnych dowódców armii monarchii, a brytyjska encyklopedia z 1922 roku pisała, że w licznych bitwach wykazał zdolności dowódcze i był wysoko ceniony przez Niemców. Jego zaletą była przede wszystkim umiejętność współpracy. Nie wdawał się w spory z sojusznikiem i spokojnie wykonywał plany, które często układali inni, a jego grupa armii dwukrotnie, w 1916 i 1917 roku, wytrzymała wielkie rosyjskie ofensywy.

Krytycy zauważają, że jego największe sukcesy, jak zdobycie Lwowa w 1915 roku czy kontrofensywa w Galicji w 1917 roku, były w dużej mierze zasługą niemieckich wojsk i planów, a samodzielne operacje 2 Armii, zwłaszcza w Karpatach zimą 1915 roku, kończyły się ciężkimi stratami bez rezultatu. Okupacja Ukrainy w 1918 roku, prowadzona przez jego wojska z bezwzględnością nakazaną przez Wiedeń, przysporzyła monarchii wrogów i nie dała tyle zboża, ile się spodziewano. Cień na jego biografię rzucają też honory, które na starość przyjął od III Rzeszy.