Niemcy zajmują Mikołajów

17 marca 1918 roku do Mikołajowa, portu nad Bohem niedaleko jego ujścia do Morza Czarnego, weszły wojska państw centralnych. Niemiecki komunikat wojenny z 18 marca donosił krótko, że „w południowej Ukrainie zajęto Mikołajów”. W większości opracowań miasto zajęli Niemcy, część źródeł mówi o oddziałach niemieckich i austro-węgierskich, a pojedyncze podają datę 19 marca. Cztery dni wcześniej państwa centralne weszły do Odessy, leżącej nieco ponad sto kilometrów na zachód.

Kuźnia floty czarnomorskiej

Mikołajów był od końca XVIII wieku głównym ośrodkiem budowy okrętów dla rosyjskiej Floty Czarnomorskiej. W czasie wojny pracowały tu dwie wielkie stocznie: dawny zakład Naval, z którego wyrosła późniejsza Stocznia Czarnomorska, i Russud. Zbudowano w nich czarnomorskie drednoty, niszczyciele i okręty podwodne, a na pochylniach i przy nabrzeżach zostały jednostki niedokończone z powodu rewolucji. Największą z nich był pancernik „Impierator Nikołaj I”, wodowany w październiku 1916 roku i przemianowany w 1917 roku na „Diemokratija”. Okręt był gotowy mniej więcej w 60 procentach. Niemcy przejęli go razem z miastem, ale nic z nim nie zrobili. W stoczniach i fabrykach pracowały dziesiątki tysięcy robotników, w dużej części sympatyzujących z bolszewikami.

Władza się zmienia

Władzę radziecką ogłoszono w Mikołajowie w drugiej połowie stycznia 1918 roku. Gdy od zachodu nadeszły wojska niemieckie i austro-węgierskie, a Odessa upadła, bolszewickie władze nie zdołały utrzymać miasta. Okupanci zajęli centrum, zaczęli rekwirować żywność i wywozić urządzenia fabryczne, a według rosyjskich opracowań 19 marca zamknęli obie wielkie stocznie. Wkrótce potem robotnicy i czerwonogwardziści wzniecili w mieście powstanie, które według różnych źródeł trwało od 20 lub 22 do 25 marca i zostało krwawo stłumione.

Port w niemieckiej strefie

Mikołajów leżał w guberni chersońskiej, którą państwa centralne przyznały pod koniec marca Austro-Węgrom. Niemcy zatrzymali jednak dla siebie sam Mikołajów, podobnie jak później Sewastopol, i przez całą okupację stacjonowały tu ich wojska. Port i stocznie miały znaczenie dla żeglugi na Morzu Czarnym, a ujście Bohu i Dniepru otwierało drogę do wywozu zboża z południowej Ukrainy.

Niemcy pozostali w Mikołajowie do końca wojny. Po rozejmie w listopadzie 1918 roku ich garnizon czekał tu na ewakuację, a w następnych miesiącach do miasta weszły wojska Ententy.