Koniec bitwy nad jeziorem Narocz

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 30 kwietnia 1916 roku koniec bitwy nad jeziorem Narocz, pierwszej wielkiej ofensywy rosyjskiej od czasu wielkiego odwrotu 1915 roku. W źródłach nie widać jednak żadnego wydarzenia z tego dnia, które zamykałoby bitwę. Rosyjska ofensywa, podjęta 18 marca na prośbę Francuzów walczących pod Verdun, wygasła już pod koniec marca. 29 marca szef sztabu Naczelnego Wodza, generał Michaił Aleksiejew, polecił ją wstrzymać, a 30 marca (17 marca według kalendarza juliańskiego) dowódca Frontu Zachodniego, generał Aleksiej Ewert, kazał armiom przejść do obrony. Rosyjskie i angielskie opracowania kończą więc bitwę 30 marca. Data z chronologii może być pomyłką o miesiąc albo obejmować także niemiecki kontratak z końca kwietnia. Jeśli go wliczyć, bitwa skończyła się 28 kwietnia, gdy Niemcy odebrali Rosjanom ostatnie marcowe zdobycze.

Niemiecki kontratak

Na początku kwietnia front nad jeziorem Narocz się uspokoił. Rosjanie utrzymali tylko wąski pas niemieckich okopów, zdobyty 21 marca w przesmyku między jeziorami Narocz i Wiszniewskim. 2 kwietnia do dowodzenia 2 Armią wrócił po chorobie generał Władimir Smirnow. Rankiem 28 kwietnia (15 kwietnia według kalendarza juliańskiego) niemiecka 10 Armia po kilkugodzinnym ostrzale z udziałem około 200 ciężkich dział, także pociskami gazowymi, uderzyła w przesmyku siłami III Korpusu Rezerwowego, wzmocnionego 86 Dywizją Piechoty i 80 Dywizją Rezerwową. Jednym uderzeniem odzyskała cały teren utracony w marcu.

Według niemieckiego komunikatu Niemcy wzięli tego dnia do niewoli 56 oficerów i 5600 żołnierzy, zdobyli 5 dział, 10 moździerzy okopowych i 28 karabinów maszynowych. Według rosyjskich opracowań wśród jeńców było m.in. około 1200 żołnierzy świeżo przybyłych uzupełnień. Szef sztabu Hindenburga, Erich Ludendorff, pisał we wspomnieniach, że była to pierwsza walka na froncie wschodnim, w której Niemcy zastosowali metody artyleryjskie wypracowane na zachodzie, i że „wynik był dobry”. W kolejnych tygodniach nad jeziorem Narocz nie doszło już do większych walk.

Bilans

Dwie ofensywy, rosyjska w marcu i niemiecka w kwietniu, zostawiły front niemal dokładnie tam, gdzie stał przed 18 marca. Rosjanie stracili w marcowych natarciach według danych rosyjskich prawie 80 tysięcy zabitych, rannych i odmrożonych, według niemieckich nawet więcej. Porażka podkopała pewność siebie Ewerta i dowódcy Frontu Północnego, generała Aleksieja Kuropatkina. Gdy dwa tygodnie przed niemieckim kontratakiem, 14 kwietnia, Kwatera Główna naradzała się nad planem lata, obaj wątpili w powodzenie nowego natarcia, a według relacji Aleksieja Brusiłowa, nowego dowódcy Frontu Południowo-Zachodniego, tylko on prosił o prawo do ataku. To jego armie w czerwcu przełamały front austro-węgierski, podczas gdy Ewert długo zwlekał z własnym uderzeniem.