Bolszewicy odbijają Ufę

31 grudnia 1918 roku oddziały czerwonej 5 Armii, dowodzonej przez Łotysza Jana Blumberga, wkroczyły do Ufy, stolicy guberni ufijskiej u zachodnich podnóży Uralu. Miasto, które w lipcu opanowali Czechosłowacy i oddziały Komuczu, było przez kilka miesięcy jednym z głównych ośrodków antybolszewickiej Rosji. We wrześniu obradowała w nim narada, która powołała Ogólnorosyjski Rząd Tymczasowy, zwany Dyrektoriatem Ufijskim. Brytyjska chronologia wojny notuje pod tym samym dniem zajęcie Sterlitamaku, położonego ponad 100 kilometrów na południe od Ufy. Według rosyjskich opracowań kawaleria 1 Armii Michaiła Tuchaczewskiego weszła tam już 29 grudnia.

Na tym odcinku frontu białym od jesieni wiodło się źle. Po utracie Kazania i Samary Armia Ludowa Komuczu cofała się na wschód i coraz bardziej się rozpadała. Ochotnicy byli zmęczeni, zmobilizowani chłopi dezerterowali, a Czechosłowacy, którzy do niedawna byli jej najtwardszym oparciem, wycofywali się z frontu. Zamach w Omsku i przejęcie władzy przez Aleksandra Kołczaka jeszcze pogłębiły rozłam. Eserowcy, którzy tworzyli Komucz, uznali przewrót za zdradę. Na rozkaz Kołczaka 2 grudnia oficerowie aresztowali w Ufie około 25 deputowanych rozwiązanej przez bolszewików konstytuanty i wywieźli ich do Omska. W nocy z 22 na 23 grudnia, po stłumieniu bolszewickiego powstania w Omsku, biali oficerowie bez sądu zamordowali jednego z nich, Niła Fomina, oraz kilku innych więzionych eserowców i mienszewików. Rząd baszkirski, w którym główną rolę odgrywał Zeki Velidi Togan, sprzymierzony dotąd z białymi, zaczął w tym czasie szukać porozumienia z bolszewikami.

Czerwoni zaatakowali, gdy najlepsze siły białych walczyły na północy. Biali skupili je na kierunku permskim i tydzień wcześniej zdobyli Perm, ale pod Ufą nie mieli już rezerw. Grupa nadwołżańska resztek Armii Ludowej opuściła miasto 31 grudnia. Część źródeł, także radzieckich, datuje wejście czerwonych do Ufy na 29–31 grudnia lub ogólnie na początek stycznia 1919 roku. Wkrótce trafił do Ufy czeski pisarz Jaroslav Hašek, dawny legionista, który teraz pracował w wydziale politycznym 5 Armii i wydawał w mieście gazety dla żołnierzy.

Utrata Ufy pokrzyżowała plany Kołczaka. Zamiast iść z Permu dalej na zachód, 6 stycznia 1919 roku Armia Syberyjska dostała rozkaz przejścia do obrony i przerzucenia części sił pod Ufę. Czerwoni szli dalej. 22 stycznia 1 Armia i Armia Turkiestańska połączyły się w Orenburgu, stolicy kozaków atamana Aleksandra Dutowa, a dwa dni później czerwoni zajęli Uralsk. W lutym na ich stronę przeszły wojska baszkirskie. Ufa jeszcze dwukrotnie przechodziła z rąk do rąk: w marcu 1919 roku zdobyła ją podczas wiosennej ofensywy Kołczaka Armia Zachodnia generała Michaiła Chanżyna, a 9 czerwca czerwoni odbili ją ostatecznie.