Kapitulacja pod Szarkatem

O świcie 30 października 1918 roku nad tureckimi okopami na płaskowyżu na północ od Szarkatu (dziś Asz-Szarkat) pojawiły się białe flagi. O 7.30 dowódca tureckiej Grupy Tygrysu, Ismail Hakki Bej, oddał się w ręce podpułkownika Shoubridge’a ze 112 Pułku Piechoty indyjskiej 17 Dywizji. Razem z nim złożyły broń wszystkie jego wojska stojące między brytyjską piechotą od południa a kawalerią, która od czterech dni zamykała im drogę do Mosulu. Tego samego dnia w porcie Mudros na wyspie Lemnos przedstawiciele rządu osmańskiego podpisali rozejm w Mudros. Brytyjska chronologia wojny notuje pod 30 października koniec bitwy pod Szarkatem, rozpoczętej według niej 28 października, i kapitulację „tureckiej armii nad Tygrysem”.

Trzy dni w kleszczach

Tydzień wcześniej I Korpus generała Alexandra Cobbe’a ruszył w górę Tygrysu. Turcy oddali bez walki pozycję pod Al-Fathą i bronili się w górach na prawym brzegu rzeki, ale 26 października 11 Brygada Kawalerii generała R.A. Casselsa przeszła Tygrys w bród pod Hadraniją, około 20 kilometrów powyżej Szarkatu, i stanęła pod Huwaiszem w poprzek drogi do Mosulu. Ismail Hakki Bej miał rozkaz nie cofać się za Szarkat przed 31 października i czekał na odsiecz tureckiej 5 Dywizji.

28 października Turcy uderzyli na Casselsa. Około 2500–3000 piechoty próbowało obejść jego prawe skrzydło, a z północy podchodził oddział 5 Dywizji. Kawalerzyści utrzymali się dzięki spieszonym kontratakom 7 Pułku Huzarów, celnemu ogniowi baterii konnej i sześćdziesięciu karabinom maszynowym, a przez rzekę przeprawili się do nich Gurkhowie z kolumny generała G.A.F. Sandersa, która przeszła nocą lewym brzegiem Tygrysu około 53 kilometrów. Po południu nadeszła po forsownym marszu 7 Brygada Kawalerii. Tego samego dnia na południu 2 batalion Royal West Kent zdobył turecką linię niespełna 6 kilometrów przed Szarkatem.

29 października 13 Pułk Huzarów przeszedł galopem otwartą równinę pod stromy cypel zajęty przez Turków na północnym skrzydle, spieszył się w martwym polu i wdarł się na szczyt na bagnety, tracąc tylko siedmiu ludzi. Huzarzy i lansjerzy wzięli 985 jeńców, cały turecki 13 Pułk z 5 Dywizji, która miała przyjść z odsieczą. Po południu wyczerpana 17 Dywizja, którą Cobbe mimo sprzeciwu jej dowódcy posłał naprzód w nocy, zaatakowała główną turecką pozycję około 5 kilometrów na południe od Huwaisza. Około tysiąca Turków wyszło z okopów do kontrataku i w kurzu i zmroku natarcie się załamało. Dywizja straciła około 500 z 3000 żołnierzy, ale Turcy byli już przygwożdżeni.

Poddanie

Ismail Hakki Bej wyjaśniał później Brytyjczykom, że zamierzał w nocy na 30 października wymknąć się na zachód, na pustynię, i dotrzeć z powrotem nad Tygrys pod Kajjarą. Zrezygnował, bo odgłosy walki na północy kazały mu wierzyć, że 5 Dywizja przebije się przez kawalerię. Wysłani do niej oficerowie nie przeszli przez brytyjskie linie. Nie miał też innej łączności: niemiecka radiostacja odeszła do Mosulu, a dwa ostatnie samoloty według ich niemieckich pilotów nie nadawały się do lotu. Rano 30 października uznał, że nie ma już nadziei.

Po kapitulacji 7 Brygada Kawalerii i samochody pancerne ruszyły na północ. Pod Kajjarą, około 26 kilometrów od Huwaisza, wzięły po szarży lansjerów około 200 Turków z karabinami maszynowymi i działem, zdobyły parowiec i składy, a potem dogoniły kolumnę i zagarnęły około tysiąca żołnierzy tureckiego 14 Pułku. Według brytyjskiej historii oficjalnej (F.J. Moberly, The Campaign in Mesopotamia, t. IV) od 18 do 30 października wojska Cobbe’a wzięły 11 322 jeńców, 51 dział i 130 karabinów maszynowych, same tracąc 1886 ludzi, w tym 1504 w 17 Dywizji. Liczby te obejmują całą operację. Korespondent wojenny Edmund Candler pisał, że sam Ismail Hakki Bej poddał się z około 8 tysiącami ludzi. Według meldunku generała Williama Marshalla do niewoli poszła cała turecka 14 Dywizja, większość 2 Dywizji i części dwóch pułków 5 Dywizji, z artylerią i taborami.

Kapitulacja zakończyła walki w Mezopotamii. Turecka 6 Armia Alego Ihsana Paszy, jak pisał Moberly, „prawie przestała istnieć”. Rozejm z Mudros wszedł w życie w południe 31 października, ale los Mosulu nie był jeszcze przesądzony. Brytyjczycy weszli do miasta w pierwszych dniach listopada, powołując się na rozejm, wbrew protestom Alego Ihsana, i spór o wilajet Mosulu ciągnął się jeszcze przez lata.