Potyczka pod Muszahidą

14 marca 1917 roku, trzy dni po wkroczeniu Brytyjczyków do Bagdadu, I Korpus generała Alexandra Cobbe’a uderzył na turecką straż tylną pod stacją Muszahida, około 30 kilometrów na północ od Al-Kazimijji, na prawym brzegu Tygrysu. Stacja leżała na linii kolejowej z Bagdadu do Samarry, odcinku niedokończonej kolei bagdadzkiej, wzdłuż której cofał się XVIII Korpus osmański. Brytyjska chronologia wojny nazywa to starcie potyczką pod Mushaidiya (Action of Mushaidiya), a brytyjska historia oficjalna (Moberly, The Campaign in Mesopotamia, t. III) potyczką pod Mushahida. Turcy nazywali stację Müşahede. Na stronie używamy formy Muszahida, najbliższej arabskiej nazwie miejsca.

Po zajęciu Bagdadu generał Frederick Stanley Maude nie mógł spocząć. Zbliżała się pora wiosennych wezbrań, a Turcy mogli przekopać wały na Tygrysie i Eufracie i zalać okolice miasta. Lotnicy wykryli nad rzeką dwa obozy po około 4 tysiące żołnierzy, wzięte za 51 i 52 Dywizję, pod Hassaiwą i Muszahidą. Konie dywizji kawalerii były po marszu spod Al-Azizijji tak wyczerpane, że potrzebowały kilku dni odpoczynku, więc 13 marca Maude kazał Cobbe’owi wyruszyć nocą z 7 Dywizją, 34 działami polowymi i 12 haubicami i rano zaatakować przeciwnika. Na lewym brzegu Tygrysu 40 Brygada z 13 Dywizji doszła 14 marca do Kasirin, 45 kilometrów na północ od Bagdadu, odpychając słaby oddział turecki.

Nocny marsz minął spokojnie, ale o świcie patrole nie znalazły Turków tam, gdzie się ich spodziewano. Mapa była błędna: tor kolejowy biegł w rzeczywistości kilka kilometrów dalej na zachód, niż na niej narysowano, a silna fatamorgana nad płaską równiną, poprzecinaną co kilkaset metrów niskimi wydmami, utrudniała obserwację. Dopiero przed dziesiątą kawaleria korpusu ustaliła, że Turcy stoją kilka kilometrów na południe od stacji, od rzeki po tor kolejowy i trochę na zachód od niego, a na stacji stoi pociąg pancerny. Lotnicy oceniali ich siły na co najmniej 5 tysięcy karabinów i 24 działa. W południe Cobbe postanowił uderzyć wzdłuż kolei na stację, gdzie spodziewał się tureckich odwodów, licząc, że to zmusi przeciwnika do porzucenia silnie okopanego lewego skrzydła nad rzeką.

Szturm Black Watch

Natarcie 21 Brygady ruszyło dopiero o 15.20, bo przeprowadzenie wojsk przez przepusty pod nasypem kolejowym zajęło dużo czasu. W pierwszej linii szły 2 batalion szkockiego pułku Black Watch i 1/8 batalion Gurkhów, za nimi 9 Pułk Piechoty z Bhopalu i dwa bataliony 19 Brygady, w tym 1 batalion Seaforth Highlanders. Artyleria osłaniała je ruchomą zaporą ogniową. Około 17.00 dwie kompanie Black Watch szarżą zdobyły wysunięte okopy na grzbiecie przy torze, a 56 Pułk Strzelców z 28 Brygady wyszedł na nasyp i ogniem z boku zmusił Turków do opuszczenia kilkuset metrów okopów. Lewe skrzydło utknęło jednak przed wzgórzem nazwanym w brytyjskich meldunkach Bhopal Hill, które panowało nad całą pozycją. Około 18.30, po silnym ostrzale artylerii przesuniętej bliżej, Black Watch, Gurkhowie i żołnierze z Bhopalu zdobyli je szturmem.

Dowódca Black Watch, podpułkownik Arthur Wauchope, dostał rozkaz zajęcia stacji dopiero po zdobyciu wzgórza. Jego ludzie cierpieli z pragnienia, bo wodę mogli uzupełnić tylko raz w ciągu dnia, mieli mniej niż sto nabojów na karabin i ponieśli ciężkie straty, ale postanowił iść dalej w ciemności. Z resztą batalionu, Gurkhami i dwiema kompaniami Seaforth Highlanders przez kilka godzin przedzierał się przez nierówny teren. Około 23.30, gdy dotarli pod stację, usłyszeli odjeżdżający pociąg. Rozwinęli się do szarży, rozpędzili resztki obrońców i wzięli kilku jeńców.

Bilans

Brytyjczycy stracili 518 ludzi, z czego 398 w 21 Brygadzie. Black Watch stracił 230 żołnierzy, w tym dziesięciu oficerów, czyli 43 procent stanu batalionu. Gurkhowie i batalion z Bhopalu stracili po ponad 70 ludzi, a w 1/8 batalionie Gurkhów został tylko jeden brytyjski oficer. Straty tureckie Brytyjczycy oceniali na 800–1000 ludzi, w tym ponad pięćdziesięciu jeńców. Rano 15 marca Cobbe proponował rzucić w pościg brygadę kawalerii, ale Maude odmówił: uznał, że przeciwnik nie jest rozbity, a konie muszą odpocząć. Patrole, które doszły do następnej stacji, znalazły tylko porzuconą amunicję i sprzęt, ślady pośpiesznego odwrotu. Maude kazał Cobbe’owi zabezpieczyć wały na prawym brzegu i wrócić z resztą wojsk do Bagdadu. Turcy, którymi dowodził Halil Pasza (Halil Kut), cofnęli się w stronę Samarry, a walki o nią Brytyjczycy podjęli dopiero w kwietniu.