Zdobycie wyspy Mudiug

1 sierpnia 1918 roku sojusznicza eskadra zdobyła wyspę Mudiug, która strzegła podejścia do Archangielska. Miasto leży nad główną odnogą Dwiny, około 40 kilometrów od jej ujścia do Morza Białego. Jedyny dogodny tor wodny przez mieliznę u wylotu rzeki biegł wzdłuż długiej i wąskiej wyspy Mudiug, na której bolszewicy ustawili baterie dział. Brytyjska Admiralicja uważała, że desant w Archangielsku wbrew zorganizowanemu oporowi jest niemal niewykonalny. Kilka karabinów maszynowych na brzegach krętego kanału czy miny ukryte w nurcie rzeki mogły zatrzymać każdą wyprawę. Dowódca sił sojuszniczych na północy Rosji, generał Frederick Poole, i dowodzący na Morzu Białym kontradmirał Thomas Kemp postanowili więc zaatakować fort zaledwie na kilka godzin przed nadejściem transportów z wojskiem, by nie dać obrońcom miasta czasu na przygotowania.

Wyprawa miała wyruszyć z Murmańska 3 sierpnia, ale 30 lipca przyszła wiadomość, że spiskowcy w Archangielsku nie mogą dłużej czekać. Jeszcze tego samego wieczoru, jak opisuje brytyjska historia oficjalna wojny na morzu, wypłynęły krążownik Attentive, transportowiec wodnosamolotów Nairana i francuski krążownik pancerny Amiral Aube. Każdy z nich wiózł część francuskiego batalionu kolonialnego, a Amiral Aube także stu brytyjskich żołnierzy piechoty morskiej. W gęstej mgle w gardle Morza Białego okręty się rozdzieliły, a Amiral Aube wszedł na przeszkodę, jak się później okazało stary wrak. Właśnie jego działa miały uciszyć fort i to on wiózł większość desantu. Kemp i dowódca wojsk lądowych, generał R. G. Finlayson, postanowili mimo to atakować bez niego.

Około 3 rano 1 sierpnia Attentive podszedł do latarniowca u wejścia do toru wodnego. Jego dowódca, komandor Edward Altham, zażądał przez telefon od komendanta fortu bezwarunkowej kapitulacji w ciągu pół godziny, grożąc ostrzałem z okrętów i bombardowaniem z powietrza. Komendant najpierw się zgodził, ale gdy żołnierze szykowali się do lądowania, przysłał holownikiem wiadomość, że będzie się bronił. Kemp przeniósł natarcie na północny kraniec wyspy. Około 10 rano Attentive otworzył ogień z odległości około 4,5 kilometra, a wodnosamoloty z Nairany zaczęły bombardować baterie. Według brytyjskiej historii oficjalnej obrońcy mieli dwie baterie po cztery działa 152 mm i jedną z czterema działami 102 mm. Strzelali przeważnie niecelnie, ale jeden pocisk trafił u podstawy przedniego komina Attentive i wyłączył dwa kotły. Po około dziesięciu minutach ostrzału baterie zamilkły.

Na brzeg zeszli Francuzi kapitana Alliez. Natrafili na słaby opór karabinów i karabinów maszynowych, a do wieczora resztki załogi uciekły łodziami w górę rzeki. Według rosyjskich źródeł z ośmiu dział baterii sześć zostało uszkodzonych, kilku obrońców, w tym dowódca baterii, zginęło od szrapneli, a od bomby zrzuconej z wodnosamolotu zapalił się skład prochu. Sojusznicy mieli według różnych relacji tylko dwóch lub trzech rannych. W południowej części wyspy znaleziono stanowisko, z którego można było odpalać zagrodę minową, więc miny przestały być groźne. Po południu dołączył uwolniony Amiral Aube, a około 16 przypłynął jacht Salvator z generałem Poole’em. Altham pisał później, że silną pozycję, która z łatwością mogła odeprzeć tak słabe siły, zdobyto „czystym tupetem”.

Nocą bolszewicy zatopili w torze wodnym dwa lodołamacze, by zagrodzić drogę do miasta, i zaczęli ewakuować Archangielsk. Rankiem 2 sierpnia eskadra przecisnęła się między wrakami i popłynęła w górę Dwiny. Wyspa Mudiug zyskała później ponurą sławę. Pod koniec sierpnia interwenci urządzili na niej obóz dla jeńców, który w kolejnych latach stał się więzieniem dla przeciwników nowej władzy, nazywanym w radzieckiej tradycji „wyspą śmierci”.