Niemcy zdobywają Muhu i Hiumę

18 października 1917 roku (5 października według kalendarza juliańskiego) Niemcy zajęli wyspę Muhu, po niemiecku Moon, leżącą między Saremą a lądem estońskim, i rozpoczęli właściwy desant na Hiumę (Dagö), drugą co do wielkości wyspę archipelagu. Brytyjska chronologia wojny notuje pod tą datą zdobycie obu wysp. O Muhu to prawda, ale ostatni obrońcy Hiumy złożyli broń dopiero wieczorem 19 października według niemieckiej historii oficjalnej albo 20 października według źródeł rosyjskich.

Po upadku Saremy Muhu było ostatnią przeszkodą na drodze do Moonsundu i stałego lądu. Z Saremą łączyła je kilkukilometrowa grobla przez płytką cieśninę, którą Niemcy trzymali od pierwszej nocy desantu. Rosyjskie dowództwo zdążyło przerzucić na wyspę posiłki z Rewla, dzisiejszego Tallinna, ale większość żołnierzy nie chciała walczyć. Wielu przy pierwszym ostrzale porzucało broń i uciekało do portu w Kuivastu, licząc na przewiezienie na ląd. Prawdziwą wartość bojową miał tylko batalion śmierci, złożony z ochotników Floty Bałtyckiej. Po bitwie w Moonsundzie 17 października, w której Rosjanie stracili pancernik Sława, niemieckie drednoty i krążowniki weszły na wody na południe od Muhu, a obsługa ciężkiej baterii pod Võiküla w większości uciekła. Po południu tego dnia oddział desantowy z krążowników zajął porzuconą baterię, a kompania piechoty przeprawiła się łodziami przez cieśninę pod osłoną zasłony dymnej. Równocześnie niemiecka kompania szturmowa przeszła groblę. Batalion śmierci zatrzymał ją ogniem karabinów maszynowych na zachodnim skraju wyspy, ale w nocy Rosjanie się cofnęli.

18 października Niemcy posuwali się przez Muhu niemal bez przeszkód. Opór stawiali tylko Rosjanie w okolicy wsi Kallaste w północno-wschodniej części wyspy, którzy wciąż liczyli na ewakuację. Większość z nich była gotowa się poddać, ale ochotnicy z batalionu śmierci domagali się przewiezienia na ląd. Niemcy odrzucili ich warunki i postawili ultimatum do 13.00. Gdy minęło, 138 pułk piechoty zaatakował i zmusił Rosjan do kapitulacji. W czasie rokowań podeszły jednak rosyjskie okręty i zabrały część żołnierzy, a batalion śmierci osłaniał ich odwrót. Według niemieckich danych na Muhu do niewoli poszło około 5 tysięcy ludzi. Tego dnia trałowce dotarły do kotwicowiska pod Kuivastu i zobaczyły płonący wrak Sławy oraz parowce zatopione przez Rosjan w kanale, by zamknąć drogę na północ. Niemcy płacili za postęp na minach: w cieśninie zatonął trałowiec T 66, na którym zginęło 17 ludzi.

Hiumę Niemcy próbowali zająć od kilku dni. 15, 16 i 17 października marynarski oddział desantowy wysadzany pod Sõru (Serro) na południowym brzegu natrafiał na opór i dwa razy musiał wrócić na okręty, a raz utrzymał przyczółek tylko przez noc. Rano 18 października krążownik Emden przez trzy kwadranse ostrzeliwał okolice Emmaste, po czym pod Sõru wylądował batalion kolarzy, a za nim artyleria polowa. Dowodzący na wyspie pułkownik Vaselago kazał wycofać się na przygotowaną linię dalej na północ i wysadzić baterie na południu. Żołnierze uznali to za znak, że wszystko stracone. Większość porzuciła pozycje, a w drodze dochodziło do grabieży. Tłum zdemoralizowanych żołnierzy zebrał się w porcie Heltermaa na wschodnim brzegu, czekając na statki. Z trzech wysłanych po nich parowców dwa osiadły na mieliźnie i tylko jeden dowiózł na ląd część ludzi.

Wieczorem 17 października rosyjskie dowództwo nakazało siłom morskim Zatoki Ryskiej wycofać się do Zatoki Fińskiej, a załodze Hiumy bronić się jak najdłużej. Wiceadmirał Michaił Bachirew chciał opuścić Moonsund 18 października po południu, ale na trasie odwrotu wykryto miny i wyjście przesunięto o dobę. Tego samego dnia premier Aleksander Kiereński naradzał się w sztabie Frontu Północnego, jak bronić dróg do Rewla i Piotrogrodu. Z utratą Muhu Rosjanie stracili kontrolę nad Moonsundem, a wraz z nim nad całą Zatoką Ryską. Z wysp pozostał im tylko skrawek północnej Hiumy, który padł w ciągu następnych dwóch dni.