Rosjanie zatrzymują się przed Chanakinem

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 15 maja 1916 roku, że wojska rosyjskie zajęły Chanakin, miasto w osmańskim Iraku tuż za granicą perską, około 130 kilometrów drogą na północny wschód od Bagdadu, a 5 czerwca je opuściły. Inne źródła tego nie potwierdzają. Brytyjska historia oficjalna kampanii mezopotamskiej, historia wojen kaukaskich W.E.D. Allena i Pawła Muratowa, praca generała Jewgienija Masłowskiego ze sztabu Armii Kaukaskiej oraz wspomnienia brytyjskiego oficera politycznego Arnolda Wilsona zgodnie pokazują, że w maju 1916 roku Chanakin był w rękach Turków. Rosjanie stanęli przed nim, ale go nie zdobyli.

Turecka baza

Chanakin leżał nad Dijalą, przy głównej drodze z Bagdadu do Kermanszahu i Teheranu. Jeszcze wiosną feldmarszałek Colmar von der Goltz, dowódca osmańskiej 6 Armii, urządził tu wysuniętą bazę dla oddziałów broniących granicy perskiej. Gdy na początku maja korpus generała Nikołaja Baratowa zajął Kasr-e Szirin, cztery bataliony tureckiej 6 Dywizji Szewketa Beja cofnęły się właśnie do Chanakina i okopały na przygotowanej pozycji. Według brytyjskiej historii oficjalnej Rosjanie szacowali w tym czasie siły nieprzyjaciela w Chanakinie na 2 tysiące jeźdźców i sześć do ośmiu batalionów piechoty.

Po kapitulacji Al-Kutu Turcy mogli zabrać wojska znad Tygrysu. Brytyjczycy ustalili, że około 9 maja turecka brygada kawalerii, licząca około 700 szabel z dwoma działami, oraz dziesięć batalionów 2 Dywizji z dwunastoma działami odeszły spod Al-Kutu w stronę granicy perskiej. Generał Percy Lake, dowódca wojsk brytyjskich w Mezopotamii, przekazał tę wiadomość Baratowowi. W połowie maja w Bagdadzie Enver Pasza postanowił, że zamiast ścigać Brytyjczyków na południu, 6 Armia uderzy na Persję. Podzielił ją na dwa korpusy, a XIII Korpus Alego Ihsana Paszy, złożony z 2 i 6 Dywizji oraz brygady kawalerii, miał rozbić Baratowa.

Rozkaz, by czekać

16 maja generał Lake dowiedział się, że Rosjanie zajęli Rawanduz na północy, ale też że Baratow zameldował o bardzo silnej pozycji tureckiej pod Chanakinem i dostał polecenie, by na razie jej nie atakować. Jego korpus, nie więcej niż 5 tysięcy ludzi, w większości kawalerii, cierpiał od upału, braku wody i paszy, czerwonki i cholery. Masłowski pisze, że Rosjanie stali w okolicy Kasr-e Szirin bezczynnie, obserwując nieprzyjaciela, a Turcy też nie atakowali.

Pod Chanakinem doszło więc nie do zajęcia miasta, lecz do bitwy na początku czerwca. Baratow uderzył, zanim Turcy skupili tam wszystkie siły, licząc, że po zwycięstwie łatwiej mu będzie się cofnąć w zdrowsze góry. Według Allena i Muratowa oraz Masłowskiego, który podaje datę 21 maja według kalendarza juliańskiego, natarcie przeprowadzono 3 czerwca. Brytyjska historia oficjalna pisze o 1 czerwca. Atak się nie powiódł, Rosjanie stracili około 500 ludzi, a kilka dni później XIII Korpus wkroczył do Persji. Chanakin Rosjanie zajęli dopiero na początku kwietnia 1917 roku, gdy po upadku Bagdadu Turcy wycofywali się z Persji.