Koniec kampanii w Darfurze

Brytyjska urzędowa chronologia wojny podaje, że 31 grudnia 1916 roku dobiegła końca kampania wojsk rządu sudańskiego w Darfurze, która zaczęła się 1 marca. Tego dnia nie stoczono żadnej bitwy. Data zamyka raczej formalnie okres działań wojennych. Ostatnie poważne starcie miało miejsce prawie dwa miesiące wcześniej, 6 listopada, gdy oddział majora Huberta Huddlestona dopadł obóz sułtana Alego Dinara pod Dżabal Dżuba i sułtan zginął. Później trwało już tylko oczyszczanie kraju z resztek jego zwolenników. Spotyka się też inne daty zakończenia działań. Brytyjska klamra „Fasher” do Medalu Sudańskiego Kedywa obejmowała, według opisów odznaczenia, walki od 1 września do 23 listopada 1916 roku.

Po śmierci sułtana

Relacje o losie rodziny Alego Dinara nie są zgodne. Według brytyjskiego historyka lotnictwa Andrew Roe’a obok ciała sułtana leżał jego ranny syn Muhammad Fadl, a w pobliżu dwaj inni synowie, Husajn i Sajf ad-Din, czekali, by się poddać. Inne opracowania piszą, że razem z sułtanem zginęło dwóch jego synów. Pewne jest, że po śmierci Alego Dinara nikt nie przejął po nim przywództwa. Kilkuset jego ludzi, w tym członkowie rodziny, poddało się już wcześniej w Kulme.

Kraj nie uspokoił się od razu. Brytyjska historia oficjalna działań w Egipcie (MacMunn i Falls) porównuje sytuację w Darfurze do czasów po wojnach w średniowiecznej Europie: przez pewien czas po kraju krążyły bandy uzbrojonych ludzi bez pana, które łupiły bezbronnych. Stopniowo je wyłapywano i rozbijano. Spokojny był już cały Darfur z wyjątkiem odległego zakątka na północnym zachodzie. Od północy Darfur osłaniali też Francuzi, którzy w podbitym kilka lat wcześniej sąsiednim Wadaju powstrzymywali przenikanie zwolenników Sanusijji.

Bilans kampanii

Wyprawa była niewielka. Podpułkownik Philip Kelly wprowadził do Darfuru około 2 tysięcy żołnierzy armii egipskiej, w tym sudańskie bataliony, Korpus Wielbłądzi i sekcje karabinów maszynowych z brytyjską obsługą, wspieranych przez kilka samolotów Royal Flying Corps. Stoczyli tylko jedną dużą bitwę, pod Beringią 22 maja, a nazajutrz zajęli stolicę sułtanatu, Al-Faszir. Ich własne straty były znikome. Według części opracowań koszt wyprawy, około pół miliona funtów, obciążył skarb Egiptu.

MacMunn i Falls przestrzegali jednak, by nie mierzyć zagrożenia łatwością, z jaką je zażegnano. Ali Dinar w 1915 roku opowiedział się po stronie Turcji i utrzymywał kontakty z Sanusijją, która pod koniec 1915 roku zaatakowała Egipt od zachodu. Według historii oficjalnej nietrudno zadeptać iskrę biegnącą lontem do beczki prochu, ale trzeba to zrobić szybko i stanowczo. Autorzy przypominali, że Niemcy i Turcy planowali wywołać wybuchy nie tylko w Darfurze, ale też w Kordofanie, w Górnym Egipcie, w Fajum i w okolicach Aleksandrii, a ich skutki mogły być katastrofalne.

Nowa prowincja Sudanu

Darfur, który od 1898 roku pod rządami Alego Dinara był niemal niezależny, został teraz zwykłą prowincją Sudanu Anglo-Egipskiego. Według historii oficjalnej dodał mu około miliona mieszkańców. Datę formalnego przyłączenia źródła podają różnie. Wiele z nich wskazuje 1 stycznia 1917 roku, a więc dzień po zakończeniu kampanii, ale niektórzy historycy podają późniejsze daty, nawet listopad 1917 roku. Pierwszym gubernatorem prowincji został Kelly, który urzędował w sali tronowej pałacu sułtana w Al-Faszir, aż w maju 1917 roku odszedł na front palestyński. Gubernator generalny Sudanu, generał sir Reginald Wingate, który wysłał wyprawę, na początku 1917 roku został brytyjskim wysokim komisarzem w Egipcie.

Granice nowej prowincji nie były jeszcze ostatecznie ustalone. Na zachodzie leżał sułtanat Masalitów, dawny wasal Alego Dinara, który zachował odrębność jeszcze przez kilka lat. Jego granicę z francuskim Wadajem uregulowano dopiero po wojnie.