Proaustriaccy Albańczycy zajmują Berat

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 17 lutego 1916 roku zajęcie Beratu przez wojska austro-węgierskie. Austriacka historia oficjalna przedstawia to inaczej. Regularne oddziały austro-węgierskie stały wtedy jeszcze daleko na północy, przed Durrës, a do Beratu doszli sprzymierzeni z nimi Albańczycy, którzy przełamali słaby opór zwolenników Esada Paszy Toptaniego. Dokładnego dnia żadne z dostępnych źródeł nie podaje. Wiadomo tylko, że ludzie Esada opuścili miasto przed 13 lutego, a według austriackiej historii oficjalnej przyjazne Austriakom oddziały albańskie były w Beracie najpóźniej 23 lutego.

Upadek władzy Esada

Berat, położony nad rzeką Osum, dawny ośrodek osmańskiej władzy w południowo-środkowej Albanii, leżał na drodze z gór ku Wlorze, gdzie od grudnia 1914 roku stali Włosi. Esad Pasza, który od jesieni 1914 roku rządził w Durrës, utrzymywał tu najemników. Jego władza opierała się jednak głównie na pomocy Serbów i Włochów. Gdy w styczniu i lutym 1916 roku armia serbska odpłynęła z Albanii, a od północy nadciągali Austriacy, zaczęła się szybko rozpadać.

13 lutego włoski konsul w Durrës meldował do Rzymu, że najemnicy Esada, w większości pochodzący z okolic zajętych już przez Austriaków, opuścili Berat i odmówili wycofania się do Wlory. Esad przyznał, że może jeszcze polegać tylko na dwustu czy trzystu osobiście mu oddanych ludziach. Według konsula Austriaków wspierało około sześciu tysięcy albańskich ochotników, przyjmowanych przez ludność z sympatią. Gubernatorem zajętej przez Austriaków Tirany został Refik bej Toptani, zażarty wróg Esada i Włochów.

Ochotnicy Austrii

Austriacy od początku chcieli prowadzić wojnę w Albanii rękami samych Albańczyków. Wielu Albańczyków z północy i środka kraju, którzy w 1915 roku znosili rządy czarnogórskie i serbskie, chwyciło teraz za broń. Pod dowództwem znających kraj austro-węgierskich oficerów powstawały oddziały ochotników. Jeden z nich, około sześciuset ludzi kapitana Hässlera, doszedł do połowy lutego przez Tiranę aż pod Kavaję. Do końca lutego oddziały dowodzone przez byłego austro-węgierskiego oficera Ghilardiego stanęły nad Shkumbinem i wysłały patrole aż nad rzekę Seman, która powstaje z połączenia Osumu i Devolli niedaleko Beratu.

Bułgarzy w Beracie

Wkrótce w Beracie pojawili się także Bułgarzy. Według austriackiej historii oficjalnej na początku marca w mieście stały już czołowe oddziały bułgarskie, które wcześniej zajęły Elbasan. W tym samym czasie węgierski komentator wojskowy, cytowany przez prasę brytyjską, pisał, że Bułgarzy są podobno także w Beracie. Według „Historii wojny” „Timesa” gdy Elbasan przeszedł pod wpływy austriackie, Bułgarzy przenieśli do Beratu ośrodek swoich politycznych zabiegów w Albanii. Bułgarska obecność skończyła się jednak szybko. W kwietniu Sofia porozumiała się z Wiedniem co do podziału stref wpływów i jej oddziały wycofały się ze środkowej Albanii. W drugiej połowie kwietnia w Beracie działał już austro-węgierski oddział wywiadowczy, a batalion regularnej piechoty Austriacy wysłali tam dopiero pod koniec maja 1916 roku.