Brytyjczycy zajmują Lens

3 października 1918 roku oddziały brytyjskiej 1 Armii stwierdziły, że Niemcy opuścili Lens, górnicze miasto w departamencie Pas-de-Calais, które zajęli w październiku 1914 roku. Przez cztery lata leżało ono tuż za niemiecką linią frontu, było ważnym ośrodkiem zaopatrzenia armii niemieckiej i celem nieustannego ostrzału. Brytyjczycy weszli do niego bez walki, bo Niemcy wycofali się w nocy na nowe pozycje dalej na wschodzie.

Brytyjska chronologia wojny umieszcza zajęcie Lens pod 3 września 1918 roku, ale to pomyłka o miesiąc. Na początku września, po odwrocie z występu nad Lys, Brytyjczycy podeszli tylko bliżej miasta, a jeszcze 13 września wywiad brytyjskiej kwatery głównej meldował, że Niemcy bronią się pod Lens w głąb i spodziewają się natarcia. Według brytyjskiej historii oficjalnej (James Edmonds, Military Operations France and Belgium 1918, tom V) miasto było puste dopiero 3 października. Francuskie źródła podają często datę wyzwolenia 4 października.

Lens miało za sobą ciężkie lata. W 1915 roku na północny zachód od miasta toczyła się bitwa pod Loos, a w sierpniu 1917 roku Kanadyjczycy zdobyli wzgórze 70 nad miastem i bezskutecznie próbowali wedrzeć się do jego ruin. Na początku 1917 roku Niemcy wysiedlili z Lens ludność cywilną, a kopalnie i domy zamieniły się w umocnione punkty oporu z głębokimi piwnicami. Miasto znalazło się w występie niemieckiego frontu, otoczonym przez Brytyjczyków z trzech stron.

Odwrót wymusiły klęski Niemców dalej na południu i na północy. 2 września Kanadyjczycy przełamali pod Arras linię Drocourt–Quéant, a pod koniec września sprzymierzeni uderzyli na Linię Hindenburga i we Flandrii. Brytyjska historia oficjalna pisze, że utrata Linii Hindenburga na froncie brytyjskiej 3 i 4 Armii zmusiła Niemców do odwrotu także między Lens a Armentières. W nocy z 1 na 2 października niemiecka 6 Armia opuściła Armentières i zaczęła cofać się na froncie długim na około 27 kilometrów, od Armentières po Lens.

2 października, gdy tylko odkryto odwrót, dwie brygady brytyjskiej 58 Dywizji (Londyńskiej) z VIII Korpusu ruszyły naprzód razem z prawym skrzydłem sąsiedniej brytyjskiej 5 Armii i znalazły niemiecką linię frontu pustą. Trzecia brygada dywizji, stojąca naprzeciw samego Lens, dostała rozkaz, by nie wchodzić do miasta, bo niedawno zasypano je pociskami gazowymi. Do wieczora Londyńczycy zajęli po krótkiej walce osiedle górnicze Cité Saint-Auguste i doszli do głębokiego wykopu kolei z Lens do Pont-à-Vendin, a po północy poszli dalej, aż natrafili na ogień z niemieckiej pozycji ryglowej pod Annay. 3 października Lens było już puste. Na południe od niego 20 Dywizja podeszła pod Méricourt.

Z miasta zostały ruiny. Przed odejściem Niemcy zalali i zniszczyli kopalnie, które były podstawą życia Lens i jednym z najważniejszych źródeł węgla we Francji, a ulice i gruzy pełne były niewybuchów. Według francuskich źródeł 5 października reporter Albert Londres zatytułował swoją relację z miasta na pierwszej stronie „Le Petit Journal” krótko: „Nic już nie ma – to jest Lens”. Mieszkańcy zaczęli wracać jeszcze pod koniec 1918 roku, ale odbudowa miasta i kopalń trwała wiele lat.