António José de Almeida premierem Portugalii

15 marca 1916 roku prezydent Bernardino Machado powołał nowy rząd Portugalii. Na jego czele stanął António José de Almeida, przywódca Partii Ewolucjonistycznej, umiarkowanego skrzydła republikanów. Gabinet przeszedł do historii jako Ministério da União Sagrada, czyli rząd „Świętej Unii”. Nazwa nawiązywała do francuskiej zgody narodowej z 1914 roku: wobec wojny dawni przeciwnicy mieli rządzić razem. Portugalskie wykazy rządów przyjmują datę 15 marca, choć w części zestawień kadencja Almeidy zaczyna się 16 marca.

Rząd na czas wojny

Zmiana była bezpośrednim skutkiem wypowiedzenia wojny przez Niemcy 9 marca. Następnego dnia Kongres, zebrany na nadzwyczajnym posiedzeniu, jednogłośnie uznał, że krajem powinien rządzić rząd narodowy. Premier Afonso Costa, przywódca Partii Demokratycznej, który rządził od listopada 1915 roku, podał się do dymisji i do czasu powołania następcy pełnił obowiązki tymczasowo. Rozmowy nie szły łatwo. Według lizbońskiej prasy kilku kandydatów na premiera odmówiło, wśród nich historyk Anselmo Braamcamp Freire i poeta Guerra Junqueiro.

W końcu porozumieli się dwaj dawni rywale. Almeida przez lata ostro zwalczał Costę na łamach swojego dziennika „República”, ale obaj od początku wojny chcieli, by Portugalia walczyła u boku Wielkiej Brytanii. Do rządu nie weszli natomiast unioniści Manuela de Brito Camacho, trzeciej dużej partii republikańskiej, ani tym bardziej monarchiści czy katolicy. „Święta Unia” była więc w praktyce koalicją dwóch ugrupowań.

Skład gabinetu

Almeida objął także ministerstwo kolonii. Costa, choć ustąpił z fotela premiera, pozostał najsilniejszą postacią rządu jako minister finansów. Demokraci zachowali też inne kluczowe resorty: sprawy zagraniczne nadal prowadził Augusto Soares, ministrem wojny pozostał José Norton de Matos, a ministrem marynarki Vítor Hugo de Azevedo Coutinho. Ewolucjoniści otrzymali ministerstwa sprawiedliwości (Luís Mesquita de Carvalho) i oświaty (Joaquim Pedro Martins). Ministrem spraw wewnętrznych został bezpartyjny António Pereira Reis. Ministerstwo rozwoju (fomento) objął najpierw demokrata António Maria da Silva, ale już po dwóch dniach oddał je ewolucjoniście Franciscowi Fernandesowi Coście, a sam stanął na czele nowo utworzonego ministerstwa pracy.

Nowy premier

Almeida miał 49 lat. Urodził się 17 lipca 1866 roku w Vale da Vinha w gminie Penacova i studiował medycynę na Uniwersytecie w Coimbrze. Rozgłos zdobył jeszcze jako student. W 1890 roku, w czasie wzburzenia po brytyjskim ultimatum w sprawie Afryki, opublikował w studenckiej gazecie artykuł „Bragança, o último” („Bragança, ostatni”), obrażający króla Karola I. Skazano go na trzy miesiące więzienia. Po studiach kilka lat pracował jako lekarz w Angoli i na Wyspach Świętego Tomasza i Książęcej, a po powrocie do kraju w 1904 roku stał się jednym z najpopularniejszych mówców republikańskich. Po rewolucji 1910 roku był ministrem spraw wewnętrznych w rządzie tymczasowym, a w 1912 roku założył własną partię.

Rząd „Świętej Unii” przetrwał ponad rok, do 25 kwietnia 1917 roku, co w niestabilnej Pierwszej Republice było długim okresem. To on przygotował wysłanie Portugalskiego Korpusu Ekspedycyjnego do Francji. Almeida jeszcze raz miał stanąć na czele państwa: w latach 1919–1923 był prezydentem Portugalii, jedynym w czasach Pierwszej Republiki, który dokończył pełną kadencję.