Austro-Węgry w stanie wojny z Portugalią

15 marca 1916 roku Portugalia znalazła się w stanie wojny także z Austro-Węgrami. Brytyjska chronologia wojny notuje pod tą datą dwa wydarzenia: zerwanie przez Wiedeń stosunków dyplomatycznych z Lizboną i austro-węgierskie wypowiedzenie wojny. Tę samą datę podaje większość późniejszych zestawień wypowiedzeń wojny z lat 1914–1918.

Źródła z epoki opisują jednak sprawę ostrożniej. 16 marca amerykański poseł w Lizbonie Thomas Birch depeszował do Waszyngtonu: „Stosunki dyplomatyczne między Portugalią a Austro-Węgrami zerwane. Bez wypowiedzenia wojny”. Wydane w 1919 roku w Stanach Zjednoczonych kompendium „The People’s War Book” wymienia wśród wypowiedzeń wojny Portugalii tylko krok Niemiec z 9 marca, a decyzję Austro-Węgier zalicza do zerwań stosunków dyplomatycznych, z datą 16 marca. Również portugalski rząd w oficjalnym sprawozdaniu z 1917 roku mówi wyłącznie o zerwaniu stosunków z Austrią. Wszystko wskazuje więc na to, że Wiedeń nie wręczył osobnej deklaracji wojny, a stan wojny wynikał z zerwania stosunków w sytuacji, gdy jego najbliższy sojusznik już walczył z Portugalią. Brytyjski rocznik „Annual Register” pisał o tym jak o rzeczy naturalnej: wypowiedzenie wojny przez Niemcy „oczywiście pociągnęło za sobą także wojnę między Portugalią a Austro-Węgrami”.

Za sojusznikiem

Z formalnego punktu widzenia Wiedeń nie musiał iść za Berlinem. Dwuprzymierze z 1879 roku było sojuszem obronnym, skierowanym przede wszystkim przeciw Rosji, i nie zobowiązywało Austro-Węgier do wojny z każdym przeciwnikiem Niemiec. Wojna nie przenosiła się też automatycznie na wszystkich członków koalicji. Włochy walczyły z Austro-Węgrami od maja 1915 roku, a z Niemcami przez ponad rok utrzymywały formalnie pokój.

W praktyce jednak Austro-Węgry, w 1916 roku coraz bardziej zależne od Niemiec, nie mogły utrzymywać zwykłych stosunków z państwem, z którym ich sojusznik prowadził wojnę. Spór z Portugalią dotyczył zresztą także Wiednia. Portugalczycy zarekwirowali nie tylko statki niemieckie, ale też dwa austro-węgierskie, a zajęcie statków na Tagu było bezpośrednią przyczyną niemieckiego wypowiedzenia wojny.

Wojna bez frontu

Nowy stan wojny miał niewielkie znaczenie praktyczne. Austro-Węgry i Portugalia nie miały wspólnej granicy ani spornych terytoriów. Portugalscy żołnierze walczyli w kolejnych latach z Niemcami w Afryce Wschodniej i we Francji, a nie z armią austro-węgierską. Wojna z Wiedniem dała jednak Lizbonie miejsce wśród państw, które po klęsce państw centralnych zawierały pokój także z Austrią i Węgrami. Portugalia podpisała w 1919 roku traktat pokojowy z Austrią w Saint-Germain-en-Laye, a w 1920 roku traktat z Węgrami w Trianon.